ΟΝΟΜΑ ΑΛΜΠΟΥΜ: “Rock and roll over” – KISS
ETOΣ KYKΛΟΦΟΡΙΑΣ: 1976
ΕΤΑΙΡΙΑ: Casablanca Records
ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ: Eddie Kramer
ΣΥΝΘΕΣΗ ΜΠΑΝΤΑΣ:
Κιθάρες/Φωνητικά – Paul Stanley
Mπάσο/Φωνητικά – Gene Simmons
Κιθάρες – Ace Frehley
Τύμπανα/Φωνητικά – Peter Criss
Όταν οι KISS κυκλοφόρησαν το “Destroyer”, τον Μάρτιο του 1976, είχαν ήδη μετατραπεί από μια μπάντα γνωστή κυρίως για τις ζωντανές εμφανίσεις της σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ονόματα της αμερικανικής rock σκηνής. Η επιτυχία του “Alive!” (1975) είχε ανοίξει τον δρόμο, ενώ ο παραγωγός Bob Ezrin έδωσε στο “Destroyer” πιο σύνθετες ενορχηστρώσεις και μια «κινηματογραφική» προσέγγιση. Κερασάκι στην τούρτα, η επιτυχία της μπαλάντας “Beth”, που κανείς δεν περίμενε ότι θα γινόταν ένα από τα μεγαλύτερα hit της καριέρας τους.
Το “Destroyer” άνοιξε καινούργιους δρόμους, αλλά η πιο γυαλισμένη παραγωγή του Ezrin δεν ενθουσίασε όλους τους οπαδούς. Οι Ace Frehley (κιθάρες) και Peter Criss (ντραμς) προτιμούσαν να επιστρέψουν στο παλιό, καλό hard rock ’n’ roll, ενώ ο Gene Simmons (μπάσο) και ο Paul Stanley (φωνητικά-κιθάρα) ήταν πιο θετικοί απέναντι στους πειραματισμούς του παραγωγού. Ο Gene αναγνώρισε αργότερα ότι θα μπορούσαν να είχαν συνεργαστεί μαζί του για μερικούς ακόμη δίσκους. Η εσωτερική αναταραχή, όμως, και η προτίμηση των Ace και Peter για πιο απλό rock ’n’ roll έγειραν την πλάστιγγα προς άλλη κατεύθυνση.
Αντί, λοιπόν, να συνεχίσουν προς την κατεύθυνση του “Destroyer”, οι KISS επέστρεψαν στον ήχο των πρώτων άλμπουμ, κρατώντας όσα είχαν μάθει στην πορεία. Το “Rock and roll over”, ο πέμπτος δίσκος τους, κυκλοφόρησε στις 11 Νοεμβρίου 1976, μόλις οκτώ μήνες μετά το “Destroyer”. Δεν επιχείρησε να εντυπωσιάσει με περίπλοκες ενορχηστρώσεις, αλλά να θυμίσει τι ακριβώς ήταν οι KISS: χαρακτηριστικό μακιγιάζ, δυνατές κιθάρες, κολλητικά ρεφρέν και ακόρεστη όρεξη για rock ’n’ roll. Ο τίτλος “Rock and roll over” λειτουργούσε ως λογοπαίγνιο πάνω στην ιδέα του να «γυρίσουν σελίδα» (“roll over”), αφήνοντας πίσω τους τον πειραματισμό και επιστρέφοντας σε αυτό που ήξεραν να κάνουν καλύτερα: ωμό, ευθύ, κολασμένο hard rock. Ίσως και λογοπαίγνιο με το “Roll Over Beethoven”, το κλασικό κομμάτι του Chuck Berry, δίνοντας το σύνθημα ότι το κλασικό, αγνό rock ‘n’ roll επανέρχεται στο προσκήνιο.
Για την παραγωγή επέλεξαν ξανά τον Eddie Kramer, τον άνθρωπο πίσω από το “Alive!”. Γνώριζε καλά το συγκρότημα και, σε αντίθεση με τον Ezrin, προτιμούσε να αφήνει τους μουσικούς να δουλεύουν πάνω στις ιδέες τους, λειτουργώντας περισσότερο ως συνεργάτης παρά ως αρχιτέκτονας του τελικού αποτελέσματος. Όπως είχε εξηγήσει, οι KISS είχαν πλέον βελτιωθεί σημαντικά ως μουσικοί και ήταν η κατάλληλη στιγμή να δείξουν τι μπορούσαν να κάνουν ως συγκρότημα.
Για να πετύχουν τον ήχο που ήθελαν, οι KISS δεν επέλεξαν κάποιο στούντιο αλλά το Star Theatre στο Nanuet της Νέας Υόρκης, ένα άδειο θέατρο περίπου είκοσι μίλια βόρεια της πόλης. Η ιδέα ήταν να αξιοποιηθεί ο χώρος και η ακουστική του, ώστε οι ηχογραφήσεις να αποκτήσουν κάτι από την αίσθηση μιας ζωντανής εμφάνισης. Οι ενισχυτές των Ace, Paul και Gene τοποθετήθηκαν σε ξεχωριστά καμαρίνια κάτω από τη σκηνή, ώστε να μην περνά ο ήχος τους στα μικρόφωνα των τυμπάνων. Ο Peter Criss, από την άλλη, ηχογράφησε τα τύμπανά του τόσο στο κέντρο της σκηνής όσο και στο μπάνιο του θεάτρου! Η επικοινωνία του με τους υπόλοιπους γινόταν μέσω κάμερας και οθόνης, κάτι που του έδινε την ευκαιρία για τις σχετικές πλάκες. Ο Kramer, πάντως, είχε λιγότερη υπομονή για αυτά τα παιχνίδια, καθώς έπρεπε να τελειώσει τη δουλειά.
Υπάρχει, επίσης, μια ωραία ιστορία με τον μηχανικό ήχου Corky Stasiak, ο οποίος κατέβηκε με skateboard την κεκλιμένη είσοδο του θεάτρου επιχειρώντας να ανέβει στη σκηνή. Η κατεβασιά του κατέληξε πάνω στα τύμπανα και στα μικρόφωνα, τα οποία έσπευσε να επαναφέρει στη θέση τους χωρίς να αντιληφθεί κανείς τίποτα. Λίγο αργότερα, ο Paul Stanley σχολίασε, κατά την ακρόαση ενός playback, ότι η ηχογράφηση ακουγόταν καλύτερη από την προηγούμενη ημέρα. Δεν ξέρω αν αυτό οφείλεται στις «ικανότητες» του Stasiak ή απλώς στην τύχη του, αλλά είναι από εκείνες τις ιστορίες που κάνουν μια ηχογράφηση πιο ενδιαφέρουσα. Και αξίζει να σημειωθεί ότι δεν βοήθησε μόνο αυτός στο τελικό αποτέλεσμα. Οι μουσικοί και συνεργάτες του συγκροτήματος, Sean Delaney και Stan Penridge, που είχαν βοηθήσει τον Paul Stanley και τον Peter Criss να γράψουν τραγούδια για το “Destroyer”, είναι παρόντες και εδώ.
Το άλμπουμ ανοίγει με το “I want you”, μια σύνθεση του Paul Stanley που ξεκινά με ακουστική κιθάρα και μια αιθέρια φωνητική ερμηνεία, πριν εκραγεί σε ένα δυναμικό hard rock κομμάτι. Η εναλλαγή λειτουργεί εξαιρετικά, ενώ το τραγούδι διαθέτει δύο κιθαριστικά σόλο, ένα από τον ίδιο τον Paul και ένα από τον Ace. Ο Stanley είχε γράψει τη σύνθεση κατά τη διάρκεια περιοδείας στην Αγγλία, σε ένα soundcheck, εμπνευσμένος από τους χώρους όπου είχαν εμφανιστεί μουσικοί ήρωές του, όπως οι BEATLES και οι LED ZEPPELIN. Είναι ένα από τα καλύτερα ανοίγματα σε άλμπουμ των KISS, καθώς συγκεντρώνει όσα χαρακτηρίζουν τον δίσκο: μελωδία, δυναμισμό και ένα ρεφρέν που μένει εύκολα στο μυαλό.
Το “Take me”, γραμμένο από τον Paul Stanley και τον Sean Delaney, κινείται σε πιο σεξουαλικά φορτισμένο ύφος. Ένα χαρακτηριστικό δείγμα της απλής και άμεσης πλευράς των KISS, με στίχους που δεν αφήνουν περιθώρια για παρερμηνείες. Άλλωστε, δεν νομίζω ότι η μπάντα διεκδικούσε ποτέ βραβείο λογοτεχνίας.
Ακολουθεί το “Calling Dr. Love”, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα τραγούδια του Gene Simmons και αναμφίβολα ένα από τα σημαντικότερα του δίσκου. Η σύνθεση προέρχεται από μια παλαιότερη ιδέα του Gene με τίτλο “Bad, bad lovin’”, η οποία δεν είχε καταφέρει να βρει τον δρόμο της προς κάποιο άλμπουμ. Η τελική μορφή της προέκυψε όταν ο Simmons παρακολουθούσε την κωμωδία “Men in Black” των Three Stooges, του 1934. Σε μια σκηνή, οι τρεις πρωταγωνιστές βρίσκονται σε ένα νοσοκομείο και ακούγεται από τα μεγάφωνα η ανακοίνωση “Calling Dr. Howard, Dr. Fine, Dr. Howard”. Ο Gene κράτησε την ιδέα και τη μετέτρεψε στο δικό του “Calling Dr. Love”, δίνοντας στον τίτλο μια αρκετά πιο πονηρή διάσταση. Το τραγούδι κυκλοφόρησε ως single τον Φεβρουάριο του 1977, έφτασε στο Νο. 16 του Billboard Hot 100 και έγινε σταθερό κομμάτι του συναυλιακού ρεπερτορίου των KISS. Το σόλο του Ace είναι εξαιρετικό, ενώ η χαρακτηριστική ερμηνεία του Gene συμπληρώνει ιδανικά το όλο σκηνικό. Αξίζει να πούμε ότι στα φωνητικά της αρχικής demo ηχογράφησης συμμετείχε η ηθοποιός Katey Sagal, χρόνια πριν γίνει γνωστή από την τηλεοπτική της καριέρα στο «Παντρεμένοι με Παιδιά» και στο “Sons of Anarchy”.
Το “Ladies room” βασίζεται σε παλαιότερη ιδέα του Gene με τίτλο “Don’t want your romance”, με τον ίδιο να αναλαμβάνει και τις ρυθμικές κιθάρες. Με το γνώριμο χιούμορ και την ενασχόληση με το αντίθετο φύλο, διαθέτει το αυθάδικο ύφος που ταιριάζει στους KISS. Η πρώτη πλευρά ολοκληρώνεται με το “Baby driver”, μια σύνθεση των Peter Criss και Stan Penridge, που προέρχεται από την εποχή της προ-KISS μπάντας του Criss, των LIPS. Το groove, η τραχιά φωνή του Peter και τα γεμίσματα στα τύμπανα το κάνουν μία από τις πιο ενδιαφέρουσες στιγμές του δίσκου. Κατά τη γνώμη μου, είναι μία από τις καλύτερες ερμηνείες του Criss στους KISS και ένα από τα πιο υποτιμημένα κομμάτια του άλμπουμ.
Η δεύτερη πλευρά ξεκινά με το “Love ’em and leave ’em”, ακόμη μία σύνθεση του Gene που βασίζεται σε παλαιότερο demo με τίτλο “Rock and Rolls-Royce”. Είναι ένα απλό, ευθύ rock κομμάτι, που προσωπικά δεν θα το έβαζα ανάμεσα στις κορυφαίες συνθέσεις του δίσκου, αλλά έχει την απαραίτητη ενέργεια και σώζεται σε μεγάλο βαθμό από το πολύ καλό σόλο του Ace. Αντίθετα, το “Mr. Speed” είναι ένα από τα τραγούδια που θεωρώ ότι αξίζουν πολύ μεγαλύτερη αναγνώριση. Γραμμένο και αυτό από το δίδυμο Stanley-Delaney, διαθέτει ένα riff σε στυλ ROLLING STONES, μια χαλαρή αλλά γεμάτη αυτοπεποίθηση ερμηνεία και εξαιρετική δουλειά από το rhythm section των Gene και Peter. Θα μπορούσε εύκολα να είχε εξελιχθεί σε live κλασικό, αλλά δεν απέκτησε ποτέ την αναγνωρισιμότητα που του άξιζε.
Το “See you in your dreams” του Gene είναι ίσως η πιο αδύναμη στιγμή του άλμπουμ. Η σύνθεση θα επανηχογραφηθεί για το προσωπικό του άλμπουμ στο πλαίσιο της γνωστής τετράδας που κυκλοφόρησαν τα μέλη των KISS το 1978, αλλά η εκδοχή του συγκροτήματος διαθέτει περισσότερη ενέργεια. Τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα την εμποδίζουν να ξεχωρίσει. Δεν είναι κακό, απλώς υστερεί σε σχέση με το μελωδικό “Hard luck woman”. Ο Paul Stanley είχε γράψει το τραγούδι έχοντας στο μυαλό του τον Rod Stewart, επηρεασμένος από συνθέσεις όπως τα “Maggie May”, “You wear it well” και “Mandolin wind”. Αρχικά σκόπευε να το προσφέρει στον Stewart, αλλά ο Gene τον έπεισε να το κρατήσουν για τους KISS, αναθέτοντας τα φωνητικά στον Peter Criss, μετά την επιτυχία του “Beth”. Το “Hard luck woman” δεν επανέλαβε την εμπορική επιτυχία του “Beth”, αλλά έφτασε επίσης στο Top 20 των αμερικανικών charts. Η ακουστική κιθάρα, η μελωδία και η χαρακτηριστική, ελαφρώς τραχιά φωνή του Criss λειτουργούν εξαιρετικά.
Το άλμπουμ κλείνει με μία ακόμη σύνθεση των Stanley και Delaney, το “Makin’ love”. Πρόκειται για ένα γρήγορο, δυναμικό rock κομμάτι, με πολλή κιθάρα και μια εμφατική ερμηνεία του Paul. Το σόλο του Ace είναι εξαιρετικό, ενώ τα τύμπανα του Peter δίνουν την απαραίτητη ώθηση για ένα φινάλε που αφήνει τον ακροατή με την αίσθηση ότι ο δίσκος θα μπορούσε να συνεχιστεί για ακόμη δέκα λεπτά. Δεν είναι τυχαίο ότι το “Makin’ love” παραμένει μία από τις πιο δυνατές στιγμές του άλμπουμ.
Αξίζει εδώ να σταθούμε και σε μια λεπτομέρεια που συχνά περνά απαρατήρητη. Το “Rock and roll over” είναι το πρώτο άλμπουμ των KISS στο οποίο ο Ace Frehley δεν έχει καμία συνθετική συμμετοχή. Αυτό δεν σημαίνει ότι απουσιάζει από το τελικό αποτέλεσμα. Τα σόλο του, με τον αναγνωρίσιμο ήχο και τις χαρακτηριστικές μελωδικές φράσεις του, αποτελούν σημαντικό μέρος της ταυτότητας του δίσκου. Παράλληλα, η συμμετοχή του Sean Delaney σε τρία τραγούδια δείχνει πόσο σημαντικός ήταν ο ρόλος του στη δημιουργική λειτουργία των KISS εκείνη την περίοδο.
Δεν γίνεται να μιλήσουμε για το “Rock and roll over” χωρίς να σταθούμε στο εμβληματικό εξώφυλλό του. Σχεδιάστηκε από τον Αμερικανό εικονογράφο Michael Doret, γνωστό για το ρετρό, pop art στυλ του. Η μπάντα, μέσω του Paul Stanley, τον προσέγγισε αφού είδε μια εντυπωσιακή δουλειά του στο ιαπωνικό περιοδικό IDEA. Το τελικό αποτέλεσμα συνδύασε έντονα χρώματα, art-deco τυπογραφία και κυκλικά πορτρέτα που θύμιζαν περιστρεφόμενες κονκάρδες. Θεωρείται μέχρι σήμερα ένα από τα κορυφαία εξώφυλλα των KISS, γεγονός που οδήγησε, δεκαετίες αργότερα, σε νέα συνεργασία με τον Doret για το άλμπουμ “Sonic boom” (2009). Η αρχική συσκευασία περιλάμβανε επίσης ένα μεγάλο αυτοκόλλητο με το εξώφυλλο και ένα γυαλιστερό έντυπο με φωτογραφίες και πληροφορίες για το συγκρότημα. Λεπτομέρειες που σήμερα έχουν αποκτήσει νοσταλγική αξία για όσους αγόρασαν τον δίσκο όταν κυκλοφόρησε. Ο Paul Stanley το έχει χαρακτηρίσει ως το οριστικό εικαστικό αποτύπωμα των KISS. Και δεν μπορώ να διαφωνήσω.
Το “Rock and roll over” κυκλοφόρησε στις 11 Νοεμβρίου 1976 και έφτασε στο Νο. 11 του αμερικανικού Billboard 200, συνεχίζοντας την εμπορική δυναμική που είχε δημιουργήσει το “Alive!” και ενισχύσει το “Destroyer”. Έγινε πλατινένιο στις ΗΠΑ, ενώ σημείωσε σημαντικές επιδόσεις και σε άλλες αγορές, όπως ο Καναδάς (Νο. 7), η Σουηδία (Νο. 9), η Ιαπωνία (Νο. 15) και η Αυστραλία (Νο. 16). Τα δύο singles, “Hard luck woman” και “Calling Dr. Love”, κινήθηκαν επίσης στο Top 20 των αμερικανικών charts, επιβεβαιώνοντας ότι οι KISS μπορούσαν να γράψουν και τραγούδια με ευρύτερη ραδιοφωνική απήχηση. Με κάποιο ακατανόητο τρόπο, ξεφύτρωσε και στα ελληνικά charts, στο Νο. 62 τον Σεπτέμβρη του 2025!
Η περιοδεία που ακολούθησε ξεκίνησε στις 24 Νοεμβρίου 1976 και ολοκληρώθηκε στις 4 Απριλίου 1977, περιλαμβάνοντας συνολικά 70 εμφανίσεις. Στις 12 Δεκεμβρίου 1976, ο Ace Frehley υπέστη ηλεκτροπληξία επί σκηνής, χάνοντας προσωρινά την αίσθηση στο ένα του χέρι. Η εμφάνιση διακόπηκε για περίπου δεκαπέντε λεπτά, αλλά ο κιθαρίστας επέστρεψε και ολοκλήρωσε τη συναυλία. Το περιστατικό αποτέλεσε αργότερα την έμπνευση για το “Shock me”, που θα συμπεριλαμβανόταν στο επόμενο άλμπουμ, “Love gun” (1977), και θα γινόταν το πρώτο τραγούδι των KISS στο οποίο ο Ace αναλαμβάνει τα φωνητικά.
Μια ακόμη σημαντική στιγμή της περιοδείας ήταν η πρώτη εμφάνιση των KISS στο Madison Square Garden, στις 18 Φεβρουαρίου 1977. Ο Paul Stanley είχε θυμηθεί αργότερα ότι το 1972, όταν εργαζόταν ως οδηγός ταξί, μετέφερε κόσμο στο Garden για να παρακολουθήσει τον Elvis Presley. Τότε είχε σκεφτεί ότι κάποια ημέρα ο κόσμος θα πήγαινε στο ίδιο μέρος για να δει τον ίδιο. Λίγα χρόνια αργότερα, αυτό είχε γίνει πραγματικότητα. Οι οικογένειές τους βρίσκονταν στις εξέδρες και η συγκίνηση στα παρασκήνια ήταν μεγάλη.
Η περιοδεία περιλάμβανε επίσης την πρώτη επίσκεψη των KISS στην Ιαπωνία, όπου η υποδοχή ήταν εντυπωσιακή. Το συγκρότημα εμφανίστηκε σε πέντε πόλεις και έδωσε τέσσερις συνεχόμενες συναυλίες στο Budokan του Τόκιο, με την προσέλευση να ξεπερνά, σύμφωνα με τις σχετικές αναφορές, το προηγούμενο ρεκόρ των BEATLES στον χώρο. Στην ίδια περιοδεία, ο Peter Criss ερμήνευσε για πρώτη φορά ζωντανά το “Beth”, καθισμένος σε σκαμπό και τραγουδώντας πάνω από την ηχογραφημένη ορχηστρική εκτέλεση.
Το “Rock and roll over” θεωρείται από πολλούς ένα από τα πιο συνεκτικά άλμπουμ των KISS. Υπάρχουν ασφαλώς εκείνοι που προτιμούν το “Destroyer” για την παραγωγή και τις πιο φιλόδοξες συνθέσεις του, αλλά προσωπικά θεωρώ ότι το “Rock and roll over” είναι ένας από τους πιο ολοκληρωμένους δίσκους της κλασικής περιόδου τους. Δεν έχει τις εκπλήξεις ή τη φιλοδοξία του “Destroyer”, έχει όμως δέκα τραγούδια που λειτουργούν πολύ καλά ως σύνολο, με ελάχιστες αδύναμες στιγμές. Οι KISS ακούγονται πιο σφιχτοί και σίγουροι από ποτέ. Ήξεραν τι ήθελαν να κάνουν και το έκαναν με τον καλύτερο τρόπο: δυνατές κιθάρες, χαρακτηριστικά φωνητικά, πιασάρικα ρεφρέν και αρκετή δόση από εκείνο το ακατέργαστο rock ’n’ roll που τους έκανε ξεχωριστούς. Μερικές φορές, πράγματι, δεν χρειάζεται να περιπλέκεις τα πράγματα. Αρκεί να πατήσεις το «play» και να αφήσεις τη μουσική να κάνει τη δουλειά της.
Κώστας Τσιρανίδης
