“When classical music and heavy metal unite”
Τον Rafael Agostino τον γνώριζα ως πληκτρά των ARMORED DAWN και ξαφνιάστηκα όταν έπεσε στα χέρια μου η δουλειά των HALL OF GODS με τίτλο “A tribute to the Gods of music”, όπου έχοντας πολύ γνωστούς heavy metal τραγουδιστές/καλλιτέχνες (Zak Stevens, Ralf Scheepers, Chris Caffery, Snowy Shaw, Ronnie Romero κτλ), έφτιαξε συνθέσεις που συνδύαζαν κλασικά κομμάτια του Mozart, του Beethoven και άλλων, με metal συνθέσεις, οπότε δεν άργησα κι εγώ να επικοινωνήσω μαζί του να ζητήσω να μάθω περισσότερες λεπτομέρειες γι’ αυτό το πολύ φιλόδοξο σχέδιο. Διαβάστε περισσότερα…
Έμαθες drums, κιθάρα, πιάνο, keyboards… Πώς επηρέασε η ενασχόληση με πολλά όργανα τον τρόπο που συνθέτεις σήμερα;
Ξεκίνησα τη μουσική μου πορεία στα 12 παίζοντας drums, στα 14 κιθάρα και στα 15 keyboards. Τις περισσότερες φορές ξεκινάω να γράφω ένα τραγούδι στο πιάνο, αλλά όταν χρειάζομαι ένα πραγματικά “βαρύ” μέρος, πηγαίνω στην κιθάρα, και αν χρειάζομαι ένα ρυθμικό μέρος πάω στα drums. Είναι μια γρήγορη διαδικασία… με βοηθάει πολύ στη δημιουργία. Ίσως έχω περισσότερες δεξιότητες στο πιάνο, οπότε όλη η μουσική δομή, όπως αρμονίες και θέματα, τη φτιάχνω στο πιάνο.
Ηχογράφησες το 2015 στο στούντιο του Tommy Hansen. Πώς επηρέασε αυτή η συνεργασία με έναν τόσο θρυλικό παραγωγό τον τρόπο που προσεγγίζεις σήμερα την παραγωγή στο στούντιο;
Ήταν καταπληκτικό, γιατί το παρατσούκλι του Tommy είναι “Mr. Hammond”. Ήταν αστείο, γιατί την πρώτη μέρα ήμουν λίγο αγχωμένος – πρέπει να “κατακτήσεις” το Hammond. Είναι ένα σπουδαίο όργανο που συνδυάζει την τεχνική του πιάνου με την επιθετικότητα της κιθάρας, οπότε μετά την πρώτη ηχογράφηση έτρεμα. Τότε ο Tommy πήγε στο Hammond για να μου δείξει πώς να παίξω ένα μέρος κι άρχισε να τρέμει κι εκείνος. Και μου είπε: “τώρα ξέρω τι νιώθεις, δεν είναι νευρικότητα, είναι αδρεναλίνη” (γέλια). Ο τρόπος που έκανε παραγωγή με επηρέασε πολύ, ένα old-school στυλ παραγωγής, όπου έχεις μόνο τρεις ευκαιρίες να κάνεις ένα καλό take· διαφορετικά αλλάζεις την ενορχήστρωση σε κάτι που μπορείς να παίξεις πιο εύκολα. Σπουδαίος παραγωγός και σπουδαίος άνθρωπος. Ακόμη έχουμε επαφή μετά από 10 χρόνια.
Το project HALL OF GODS ξεκίνησε το 2021. Πώς γεννήθηκε η αρχική ιδέα;
Έγραψα το πρώτο τραγούδι το 2021, και όταν μεγαλώνεις είναι πολύ δύσκολο να βρεις ανθρώπους για να φτιάξεις μπάντα, γιατί γινόμαστε πιο απαιτητικοί και πιο “εκλεκτικοί”. Η πρώτη ιδέα ήταν να προσκαλέσω κάποιους φίλους και τον αδερφό μου που παίζει drums, αλλά όλοι βρίσκονταν σε διαφορετικό σημείο της ζωής τους, και για μένα ήταν η ιδανική στιγμή να κάνω το δικό μου πράγμα, γιατί παίζω σε μπάντες από το 2000 και ποτέ δεν είχα την ευκαιρία να δείξω τη δική μου μουσική… Οπότε αποφάσισα να τελειώσω το τραγούδι μόνος μου και κάλεσα τον Zak Stevens να ηχογραφήσει τα φωνητικά.
Πολλά metal projects έχουν αναφορές στην κλασική μουσική, αλλά οι HALL OF GODS πηγαίνουν πολύ βαθύτερα. Ποιος ήταν ο στόχος σου εξαρχής; Tribute, επαναπροσέγγιση ή κάτι άλλο;
Είναι όντως ένα είδος tribute, αλλά άλλαξα τόσα πολλά από τα αρχικά έργα που αν οι συνθέτες ήταν ζωντανοί, πιθανότατα θα με μήνυαν όχι για τα δικαιώματα, αλλά επειδή τροποποίησα τα έργα τους (γέλια). Μερικές φορές αλλάζω μελωδίες και αρμονίες για να ταιριάζουν καλύτερα στο metal ύφος. Δεν είναι απλώς “παίζω κλασική μουσική με κιθάρα”. Επίσης όλοι οι στίχοι και το concept γράφτηκαν για να χτίσουν αυτήν την ατμόσφαιρα. Υπάρχουν τόσες σπουδαίες ιστορίες πίσω από αυτούς τους συνθέτες. Και από μουσικής πλευράς, όλες οι ενορχηστρώσεις παίζονται αληθινά. Ποτέ δεν έγραψα ορχηστρικό μέρος σε υπολογιστή. Προτιμώ να απλοποιώ ορισμένα μέρη παρά να παίζω ακριβώς ό,τι υπάρχει στην παρτιτούρα.
Ηχογράφησες όλα τα όργανα μόνος σου. Ποιες προκλήσεις και ποια οφέλη έχει το να κουβαλάς όλο το βάρος του project;
Πιστεύω ότι υπάρχουν περισσότερα οφέλη. Είναι πιο εύκολο να δουλέψεις υπέρ του τραγουδιού χωρίς εγωισμό για κάποιο συγκεκριμένο όργανο. Μπορώ πραγματικά να δουλέψω υπέρ του τραγουδιού και όχι για να δείξω δεξιοτεχνία… Οι προκλήσεις: δεν είναι τόσο εύκολο να βρεις δισκογραφική όταν είσαι μόνος, γιατί ξέρουν ότι η πιθανότητα για touring είναι μικρότερη, όπως και η απόσβεση της επένδυσης…
Πώς επέλεξες τους guest τραγουδιστές για κάθε κομμάτι; Υπήρξαν αρνητικές απαντήσεις;
Έψαχνα τραγουδιστές που με κάποιο τρόπο είχαν υπάρξει μέρος της μουσικής μου διαδρομής και των επιρροών μου… Δοκίμασα πολλούς, οι περισσότεροι δεν μου απάντησαν ή δεν είδαν τα μηνύματα. Οπότε με έναν τρόπο, όλοι όσοι μου απάντησαν, θεωρώ ότι με “επέλεξαν” κι εκείνοι. Εξαιρείται ο Zak, για τον οποίο έγραψα το κομμάτι ειδικά με βάση τη φωνή και την έκτασή του. Με τα άλλα τραγούδια έγραψα με βάση το “πλάνο Α”, αλλά τελικά ηχογραφήθηκαν από το “πλάνο Β”, και είμαι απόλυτα ικανοποιημένος με το αποτέλεσμα.
Ο Zak Stevens ήταν σχεδόν “κανονικό μέλος” σύμφωνα με τα σημειώματά σου. Πώς ήταν αυτή η συνεργασία σε προσωπικό επίπεδο;
Ο Zak πραγματικά λάτρεψε το τραγούδι (περισσότερο από τους φίλους και τον αδερφό μου, γέλια), και με ώθησε να κάνω έναν ολοκληρωμένο δίσκο. Τον προσκάλεσα, αλλά εκείνη την περίοδο, το 2023, οι SAVATAGE σχεδίαζαν την θριαμβευτική επιστροφή τους, κάτι που με έκανε πολύ χαρούμενο, γιατί είναι μία από τις αγαπημένες μου μπάντες… Ο Zak με βοήθησε στους στίχους και μιλούσαμε κάθε εβδομάδα για 4 ή 5 μήνες. Όταν τον συνάντησα με τη σύζυγό του στη Βραζιλία, μου φέρθηκαν σαν να ήμουν κάποιος ιδιοφυής φίλος. Ήμουν πολύ ντροπαλός με όλο αυτό (γέλια). Μία από τις πιο αξιομνημόνευτες στιγμές της ζωής μου. Είναι πραγματικός κύριος χωρίς ίχνος εγωισμού.
Τι ήταν αυτό που σε εξέπληξε περισσότερο από την συμβολή του Zak στη δημιουργία του “The Requiem”;
Πέρα από το ότι ο Zak έχει σπουδαία φωνή, έχει και εξαιρετική ερμηνεία. Μπορεί να μεταβαίνει από επιθετικά σε πιο απαλά μέρη μέσα στην ίδια πρόταση. Αυτό συμβαίνει στο συγκεκριμένο τραγούδι σε μια μετάβαση από μόνο πιάνο και φωνή σε heavy μέρος. Λατρεύω τον τρόπο που ο Zak τραγούδησε εκείνο το σημείο.
Ο Ralf Scheepers ηχογράφησε τα μέρη του την αμέσως επόμενη ημέρα από την πρόσκληση. Πώς επηρέασε αυτό το επίπεδο επαγγελματισμού τη διαδικασία σου;
Ο Ralf ήταν απίστευτος. Μου έστειλε τα αρχεία ήδη μιξαρισμένα, με τον ίδιο τρόπο που τα στέλνει για projects όπως οι AVANTASIA. Είναι κι ένας σπουδαίος παραγωγός φωνητικών. Δεν έχω ξαναλάβει τέτοια αρχεία. Έκανε τη δική μου δουλειά και του mixer πολύ πιο γρήγορη. Το κομμάτι “Madness by the Moonlight” ήταν αρχικά να το ηχογραφήσει ο Blaze Bayley, αλλά ήταν σε περιοδεία. Οπότε ο Ralf ήταν το “plan B” και τα πήγε εξαιρετικά. Λατρεύω τη φωνή του και στις χαμηλές περιοχές.
Ο Chris Caffery ηχογράφησε ακόμη και ένα video και αφηγήθηκε απόσπασμα από επιστολή του Beethoven. Πώς ήταν η συνεργασία μαζί του, καθώς νιώθω ότι οι SAVATAGE είναι η κύρια πηγή έμπνευσης στη μουσική σου;
Δεν μπορώ να αρνηθώ τις επιρροές μου από τους SAVATAGE, αλλά έχω τόσες άλλες επιρροές, μπάντες όπως BLACK SABBATH, MERCYFUL FATE και PARADISE LOST. Όσον αφορά τον Caffery, ήταν πολύ αστείο, γιατί τον κάλεσα για ένα guest solo στην κιθάρα και με ρώτησε αν μπορούσε να τραγουδήσει κάποιο μέρος. Του είπα αμέσως “φυσικά”, και με εξέπληξε με πολλούς τρόπους. Πολύ cool τύπος.
Γιατί επέλεξες το “Requiem” του Mozart ως πρώτο single; Οι στίχοι συνδέουν την έννοια της θνητότητας με τη μεγαλοπρέπεια της αρχικής σύνθεσης. Πώς προσέγγισες ένα τόσο λεπτό θέμα;
Όταν κυκλοφόρησα το πρώτο single είχα μόνο άλλο ένα ολοκληρωμένο τραγούδι, οπότε ήμουν πολύ ανυπόμονος να το κυκλοφορήσω και μετά να περιμένω για ολόκληρο το άλμπουμ. Ο θάνατος είναι ένα θέμα που όλοι αποφεύγουμε, αλλά τα Requiem είναι μερικά από τα πιο όμορφα μουσικά έργα. Αποφάσισα λοιπόν να δημιουργήσω μια αφήγηση βασισμένη στη φήμη ότι ο Mozart έγραψε το δικό του Requiem, και ουσιαστικά περιγράφει πώς να αντικρίσεις τη δική σου “μετάβαση”.
Το “Guarany” αναφέρεται επίσης στην ιθαγενή κουλτούρα. Τι σε ενέπνευσε να εντάξεις αυτό το πολιτισμικό αφιέρωμα;
Ο Carlos Gomes ήταν ο πιο διάσημος Βραζιλιάνος συνθέτης μαζί με τον Villa-Lobos και το πιο γνωστό έργο του είναι η όπερα “Guarani”. Άλλαξα τη σκοπιά στο κομμάτι ώστε να μιλούν οι ιθαγενείς της Βραζιλίας, για να δείξω πώς ένιωσαν και πώς πολέμησαν κατά την αποικιοκρατία. Είναι ευαίσθητο θέμα, γιατί ακόμη και σήμερα, παρά τους πολλούς νόμους που προστατεύουν αυτούς τους ανθρώπους, συνεχίζουν να υποφέρουν και να μάχονται για τα ίδια πράγματα με πριν από 500 χρόνια.
Πώς ήταν η εμπειρία των γυρισμάτων στο χωριό των Γκουαρανί και τι πρόσθεσε η ιθαγενής κοινότητα στο καλλιτεχνικό όραμα;
Ήταν μια εκπληκτική εμπειρία. Ζουν σε μια κοινότητα 90 οικογενειών και πραγματικά φροντίζουν ο ένας τον άλλον σαν οικογένεια. Γυρίσαμε κάποιες σκηνές στον πιο ιερό χώρο τους, εκεί όπου κάνουν τελετουργίες, βαπτίσεις, αλλά είναι επίσης ένας χώρος μουσικής, όπου υπάρχουν ακουστικές κιθάρες και βιολιά που μπορεί να παίξει ο καθένας. Έχουν τόσα πολλά να μας διδάξουν πέρα από ιατρική, υγεία και τελετουργίες. Ο απλός τρόπος που ζουν είναι το πιο πολύτιμο μάθημα.
Το “Emperor of Himself” αφορά τον Grieg. Γιατί επέλεξες αυτόν τον συνθέτη και πώς προέκυψε η συμμετοχή του Snowy Shaw;
Ο Grieg έγραψε το αγαπημένο μου κοντσέρτο για πιάνο όλων των εποχών. Επηρέασε πολύ το παίξιμό μου. Έγραψα αυτό το τραγούδι αρχικά για τον Messiah Marcolin και τον Snowy Shaw. Μου αρέσουν πολύ οι δίσκοι των MEMENTO MORI και ο Snowy είναι καταπληκτικός τύπος. Του έστειλα μήνυμα προσκαλώντας και τους δύο. Μου απάντησε λέγοντας ότι δεν έχει πλέον επαφή με τον Messiah και ότι μάλλον ο Messiah δεν θα δεχόταν να ηχογραφήσει μαζί του, επειδή είχε διαβάσει το βιβλίο του και δεν είχαν και τις καλύτερες αναμνήσεις.
Το “Toccata and Fugue” του Bach είναι ήδη πολύ metal. Πώς αποφάσισες ποια σημεία να τονίσεις ή να επαναπροσεγγίσεις;
Συνήθως λέω πως το “Toccata and Fugue” είναι το πρώτο metal έργο όλων των εποχών. Είναι τόσο heavy. Ουσιαστικά τόνισα και τα δύο intro, της Toccata και της Fugue, και χρησιμοποίησα επίσης μια μελωδία από ένα από τα πιο διάσημα έργα του Bach, το “Jesus, Joy of Man’s Desiring”, που επηρέασε και το title track, “Devil Joy of Man’s Desiring”. Οι στίχοι είναι για την μυστικιστική και θρησκευτική αναζήτηση του Bach, και ο Ronnie Romero του έδωσε μεγαλύτερο βάθος. Τα απογείωσε.
Θα συνεχίσει το HALL OF GODS με αφιερώματα ή σχεδιάζεις πρωτότυπες συνθέσεις εμπνευσμένες από κλασικές δομές;
Ήδη δουλεύω πάνω στο δεύτερο άλμπουμ. Υπάρχουν τόσοι σπουδαίοι συνθέτες που δεν έχω ακόμη εξερευνήσει, οπότε ίσως κάνω μια τριλογία. Μετά από αυτό, έχω μερικές επιλογές στο μυαλό μου, όπως να αποδώσω φόρο τιμής σε άλλες τέχνες, όπως η λογοτεχνία ή η ζωγραφική.
Αν μπορούσες να συνεργαστείς με οποιονδήποτε κλασικό συνθέτη, εν ζωή ή μη, ή με οποιονδήποτε metal μουσικό σε μελλοντικό project HALL OF GODS, ποιος θα ήταν και γιατί;
Υπάρχει ένας Γάλλος συνθέτης που μου αρέσει πολύ, ο Saint Preux. Είναι πραγματικά εκλεκτικός. Και φυσικά οι metal ήρωές μου, όπως ο Ozzy, o Dio, o Criss Oliva. Πιο ρεαλιστικά, θα ήθελα πολύ να κάνω κάποιο τραγούδι με Jon Oliva, Russell Allen, DC Cooper, Messiah Marcolin, Tony Martin, Jorn Lande. Ίσως αυτό να αποτελεί κάποιο spoiler, ποιος ξέρει.
Παίζεις επίσης στους ARMORED DAWN και μάλιστα έχεις παίξει ζωντανά στην Ελλάδα ως support στους HAMMERFALL. Πώς σου φάνηκε αυτή η εμπειρία; Τι γίνεται τώρα με τους ARMORED DAWN;
Ήταν φοβερό. Υπέροχες αναμνήσεις από την Ελλάδα. Έχω πολλούς καλούς φίλους στην Αθήνα. Ο τρόπος ζωής στην Ελλάδα μοιάζει πολύ με της Βραζιλίας, ειδικά η καλοσύνη των ανθρώπων. Παίξαμε στην Αθήνα σ’ έναν χώρο κοντά στην Ακρόπολη όπως θυμάμαι. Ήταν μια πολύ κουραστική ημέρα αλλά ταυτόχρονα υπέροχη. Παίξαμε και στη Θεσσαλονίκη, με υπέροχες παραλίες, και γνωρίσαμε στο ξενοδοχείο ένα group χορευτριών belly dance, οπότε κάναμε έναν διαγωνισμό για το ποιος ήταν καλύτερος στο χορό ή στο headbanging. Πολύ όμορφες αναμνήσεις.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα για το μέλλον;
Έχω ολοκληρώσει περίπου το 50% του νέου άλμπουμ. Σχεδιάζω να το κυκλοφορήσω το 2026 και κοιτάζω για κάποιες συναυλίες στη Βραζιλία με μερικούς guest μουσικούς τουλάχιστον. Πιθανόν θα κυκλοφορήσω ξανά βινύλιο και CD.
Σάκης Φράγκος
