Έφτασε και η στιγμή, η συντακτική ομάδα του Rock Hard να μιλήσει για τον επερχόμενο, νέο δίσκο του Tony Iommi, με τίτλο “From the dark”. Είναι ο δίσκος αυτός αντάξιος της βαριάς κληρονομιάς του ονόματος του Iommi ή απλά θα τον ακούμε από σεβασμό για τον δημιουργό του; Ακολουθούν οι απόψεις μας.
Δεν μπορώ άλλο να ακούω γραφικότητες τύπου «ο μπαμπάς σας» και διάφορα τέτοια. Ιδιαίτερα όταν βγαίνουν από το στόμα όψιμων οπαδών, που ανακάλυψαν τον Iommi και τους BLACK SABBATH όταν πέθανε ο Ozzy και ακολούθησαν το hype. Όπως και να το κάνουμε όμως, ο Tony Iommi, ανήκει στην κατηγορία των ΠΟΛΥ ΜΕΓΑΛΩΝ, απ’ όποια οπτική γωνία και να το δει κανείς. Όταν βγήκαν στη δημοσιότητα τα πρώτα τραγούδια από το “From the dark”, αρνήθηκα να τα ακούσω, για να μην επηρεαστώ θετικά ή αρνητικά. Δεν θέλω να βλέπουμε τους ήρωές μας απλά με συμπάθεια για όσα έχουν προσφέρει, αλλά πάντα έχω απαιτήσεις, όσα και να μου έχουν προσφέρει. Ναι, δεν περιμένω ούτε κάτι αντίστοιχο με τα πρώτα άλμπουμ των SABBATH, ούτε με τα δύο πρώτα με τον Dio. Ήμουν περίεργος όμως, να δω που θα κινούνταν μουσικά.
Η επιλογή του Jorn Lande, με εξέπληξε θετικά, διότι δεν πήγε σε κάτι που εμπορικά θα έκανε «ντόρο» (βλέπε Tony Martin). Άλλωστε το έκανε στο “Iommi” του 2000, όπου είχε μία πλειάδα εξαιρετικών τραγουδιστών και ονομάτων, ενώ αργότερα συνεργάστηκε και με τον Glenn Hughes. Επίσης, με το Νορβηγό πίσω από το μικρόφωνο, ήταν βέβαιο ότι θα πήγαινε στην πιο …Dio περίοδό του ή τη HEAVEN & HELL αν προτιμάτε.
Στο δια ταύτα κι επειδή πολλά παιδιά θα γράψουν την άποψή τους. Θεωρώ το “From the dark”, αρκετά καλύτερο από το “The devil you know” των HEAVEN & HELL. Για την ακρίβεια, το θεωρώ έναν πολύ καλό δίσκο. Όχι τηρουμένων των αναλογιών. Ξερά. Έναν πολύ καλό δίσκο. Ούτε επειδή είναι ο Iommi στην κιθάρα, ούτε επειδή έχουμε μία συναισθηματική φόρτιση, ούτε τίποτα. Τραγουδάρες όπως το “Legacy” που κλείνει το άλμπουμ, τα doomy “Black times” και “Beyond the dead”, αλλά και το πιο up-tempo “Return of the arbalist” (λατρεύω το ρεφρέν του) και φυσικά το εναρκτήριο “Over the violent sun” που σε βάζει ακριβώς στο κλίμα που θα ακούσεις και επόμενα σχεδόν 42 λεπτά.
Ειλικρινά δεν βρίσκω κάποιο ελάττωμα στο άλμπουμ, με άφησε ΑΠΟΛΥΤΩΣ ικανοποιημένο και μακάρι στα 78 τους χρόνια όλοι οι μεγάλοι να είχαν τέτοια έμπνευση και να έβγαζαν δίσκους σαν το “From the dark”. Δίσκους που έχουν θέση δίπλα στα αριστουργήματα του παρελθόντος και που θα τους ακούμε ανεξάρτητα από το ποιος συμμετέχει και ποιος όχι. Πολύ μεγάλη και ευχάριστη έκπληξη.
8,5 / 10
Σάκης Φράγκος
Καινούργιο άλμπουμ από τον άνθρωπο που αποτελεί τον θεμέλιο λίθο του heavy metal και μια από τις πιο εμβληματικές μορφές της rock μουσικής. Εβδομήντα οχτώ ετών ο Tony Iommi αλλά δείχνει πως η μουσική του ιδιοφυία δεν έχει μειωθεί ούτε στο ελάχιστο ως προς την ικανότητα του να συνθέτει ακόμα σπουδαία μουσική. Δεν θα σας κουράσω με πολλά εισαγωγικά λόγια. O Tony Iommi άλλωστε δεν χρειάζεται να ξαναγράψει την ιστορία του. Την έχει ήδη γράψει. Το εντυπωσιακό όμως είναι πως εξακολουθεί να έχει κάτι να προσθέσει σε αυτήν. To “From the dark” είναι ένα άλμπουμ θαυμαστό, απ’ όλες τις απόψεις, ένα άλμπουμ που αξίζει να το έχετε στην δισκοθήκη της, ίσως και να επιβάλλεται θα μπορούσα να πω. Και αν κάνουμε την υπόθεση πως αυτό είναι το κύκνειο άσμα του, τότε θα ήταν εξαιρετικά ταιριαστό να τελειώσει την καριέρα του με μια τέτοιου επιπέδου δουλειά.
Η αλήθεια είναι πως ξαφνιάστηκα όταν έμαθα πως θα είχε τον Lande (συνυπογράφει τους στίχους και τις μελωδίες σε όλα τα κομμάτια) στα φωνητικά, αλλά κάπου είναι και λίγο δίκαιο για μια φωνή σαν του Νορβηγού να βρει μετά από τόσα χρόνια μια διέξοδο προς πιο μεγάλα ακροατήρια μιας και οι πολλές συμμετοχές δεξιά και αριστερά αλλά και η μάλλον μέτρια προσωπική του καριέρα τον είχαν φέρει προ πολλών αδιεξόδων. Από την άλλη δεν ξέρω εάν θα ήταν ιστορικά πιο δίκαιο να υπάρχει και μια παρουσία του Tony Martin εδώ, αλλά δυστυχώς δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Και θα ταίριαζε. Το “From the dark” δεν απέχει σχεδόν καθόλου από τον ήχο των SABBATH της περιόδου με τον Dio ή τον Martin, μάλιστα θα έλεγα πως υπάρχουν στιγμές που γέρνει πιο πολύ στην Martin περίοδο, και άλλες που τα χρόνια του “Heaven and hell” ζωντανεύουν ξανά. Το doom με πολλές μελωδίες και το ασήκωτο ξεκάθαρο heavy metal κυριαρχούν από το πρώτη νότα μέχρι και την τελευταία στο άλμπουμ, με φυσικά κυρίαρχη την κιθάρα, τα ασήκωτα ριφ και με τον Lande να δίνει ακόμα πιο βαριά διάσταση στο άλμπουμ με εντυπωσιακές ερμηνείες.
Ο Iommi ήθελε να κάνει ένα επικό και σκοτεινό άλμπουμ, και το πέτυχε στο απόλυτο βαθμό, δίνοντας μας μια δουλειά που δικαιώνει σε τεράστιο βαθμό και αποδίδει ιστορική δικαιοσύνη στην περίοδο των SABBATH χωρίς τον Ozzy, χωρίς αυτό σε καμία περίπτωση να ακούγεται υποτιμητικό ή ασεβές προς την ετέρα ιστορική πορεία της μπάντας. Όμως εδώ τα πράγματα είναι ξεκάθαρα και αυτή την μουσική επιλογή την υποστηρίζει με τον πλέον δυναμικό τρόπο η εντυπωσιακή παραγωγή του Mike Exeter, ο οποίος, ως ο μακροβιότερος studio συνεργάτης του Iommi, ξέρει πώς να αποτυπώνει τον ιστορικό ήχο της κιθάρας του, αφήνοντας την ένταση των ενισχυτών στο μέγιστο χωρίς να χάνεται η όμως καθαρότητα της. Και φανταστείτε ότι μιλάμε για ένα άλμπουμ κυριολεκτικά γεμάτο στα ριφ! Γενικά ο ήχος του “From the dark” είναι βαθύς, συμπαγής, κρυστάλλινα καθαρός και ογκώδης, με έμφαση στη δημιουργία μιας ατμόσφαιρας με μεγαλοπρέπεια που ταιριάζει απόλυτα με το ύφος των συνθέσεων. Στο πλευρό του Iommi βρίσκονται επίσης η Becky Baldwin στο μπάσο και ο Karl Brazil στα τύμπανα, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός σταθερού ρυθμικού υπόβαθρου για τις κιθαριστικές του αναζητήσεις. Ξεχωριστή αναφορά αξίζει και στον Brian May, ο οποίος συμμετέχει με το σόλο στο “Death wake”.
Για να είμαι πέρα για πέρα ειλικρινής, πιστεύω πως εδώ έχουμε σε πλήρη ανάπτυξη την μουσική μεγαλοφυΐα του Iommi και παράλληλα ένα Jorn Lande που βρίσκει επιτέλους έναν μεγαλό κιθαρίστα δίπλα του, πάνω στην δημιουργία του οποίου μπορεί να βασιστεί, να δημιουργήσει μελωδίες, να δώσει ουσιαστική έκταση και ένταση στην φωνή του βασιζόμενος σε αγαπημένα του μουσικά θέματα και μονοπάτια που πάντα ακολουθούσε, αλλά δεν μπορούσε να τα αναπτύξει μόνος του. Όποτε παρά τη λύπη μου που για ακόμα μια φορά δεν αποδόθηκε δικαιοσύνη στον Tony Martin, αναγνωρίζω πως η επιλογή του Lande, εκ του θαμαστού αποτελέσματος, είναι ιδανική και απολύτως ταιριαστή.
Συνοπτικά και χωρίς να σας κουράζω το “From the dark” δεν είναι μόνο ένα θαυμάσιο άλμπουμ, χωρίς ούτε ένα filler. Είτε ήταν κάτω από το όνομα των SABBATH είτε κάτω από το όνομα του Iommi, είναι μια δουλειά που μας θυμίζει, και το κάνει με τον πιο πειστικό τρόπο, γιατί κάποιοι μουσικοί και τα έργα τους μπορεί να αντιγράφηκαν, να αναπτύχθηκαν, μπορεί να αποδόθηκαν με εντυπωσιακές παραγωγές και ήχο από νεότερους καλλιτέχνες, αλλά η εμπειρία και η αυθεντία ποτέ δεν θα μπορέσουν να αντικατασταθούν, ούτε να ξεπεραστούν. Ο ήχος, η ατμόσφαιρα και η ποιότητα των συνθέσεων του “From the dark” κουβαλούν την ασήκωτη μουσική ιστορία του δημιουργού τους και αυτή η διαδρομή είναι αποτυπωμένη σε κάθε νότα, σε κάθε ριφ ή σόλο. Ένα άλμπουμ που πιστοποιεί στον μέγιστο βαθμό την ιστορικότητα και την κληρονομιά που φέρει το όνομα Tony Iommi.
9 / 10
Δημήτρης Σειρηνάκης
Περίμενα πως και πως την κυκλοφορία ενός νέου άλμπουμ από τον τεράστιο Tony Iommi, χωρίς να έχω συγκεκριμένες προσδοκίες για το ποιοι μουσικοί θα τον πλαισίωναν ή ποια περίοδο της πλούσιας καριέρας του θα επέλεγε να αναδείξει. Είκοσι ένα χρόνια έχουν περάσει από το εξαιρετικό “Fused” με τον Glenn Hughes και με το “From the dark” ο Iommi επιστρέφει με οκτώ νέες συνθέσεις, επιλέγοντας αυτή τη φορά τη συνοχή μιας σταθερής μπάντας αντί για το μοντέλο του ομώνυμου άλμπουμ του 2000 όπου συνεργάστηκε με διαφορετικούς τραγουδιστές. Η αρχική του σκέψη βέβαια ήταν να δημιουργήσει έναν αποκλειστικά ορχηστρικό δίσκο, έχοντας μάλιστα ηχογραφήσει δύο κομμάτια που τελικά έμειναν εκτός, προτού αποφασίσει να αναζητήσει τραγουδιστή και καταλήξει στον Jørn Lande, μια επιλογή κάθε άλλο παρά τυχαία, καθώς σύμφωνα με δηλώσεις του εκτιμούσε ιδιαίτερα τις φωνητικές του δυνατότητες και είχαν ήδη συνεργαστεί στο αφιέρωμα για τον Ronnie James Dio, στο High Voltage Festival του 2010.
Χωρίς τα ηχηρά ονόματα που ενδεχομένως θα περίμενε κανείς στο πλευρό ενός μουσικού του διαμετρήματος του Iommi, τον βασικό κορμό της μπάντας συμπληρώνουν η Becky Baldwin (MERCYFUL FATE, FURY) στο μπάσο και ο Karl Brazil στα τύμπανα, ενώ την παραγωγή υπογράφουν ο ίδιος και ο επί χρόνια συνεργάτης του Mike Exeter, με τη μίξη να αναλαμβάνει ο τελευταίος μαζί με τον Andy Sneap, δίνοντας στον δίσκο έναν πιο σύγχρονο ήχο. Αρχικά ο Iommi επιθυμούσε τη συμμετοχή του Geezer Butler, κάτι που δεν κατέστη εφικτό λόγω άλλων υποχρεώσεων ενώ είχε προηγηθεί επικοινωνία και με τον Tony Martin, στον οποίο μάλιστα είχε στείλει δοκιμαστικά υλικό. Μοναδική συμμετοχή εκτός της βασικής σύνθεσης αποτελεί εκείνη του Brian May των QUEEN, στενού φίλου του Iommi εδώ και περισσότερες από πέντε δεκαετίες, με ένα κιθαριστικό σόλο στο “Death wake”.
Τον Jørn Lande αρκετοί από εμάς γνωρίσαμε μέσα από το ομώνυμο ντεμπούτο των ARK το 2000, ανακαλύπτοντας μια σπουδαία φωνή που συνδύαζε τις χροιές των Ronnie James Dio και David Coverdale και στη συνέχεια έμελλε να αφήσει το στίγμα της μέσα από ένα εντυπωσιακό σύνολο συνεργασιών. Η παρουσία του προσδίδει στη νέα δουλειά του Iommi έναν εντονότερο hard rock χαρακτήρα και μια διακριτική επική διάσταση, χωρίς να αλλοιώνει τη χαρακτηριστική βαρύτητα των συνθέσεων, ενώ η συμβολή του δεν περιορίζεται στα φωνητικά, καθώς συμμετέχει και στη σύνθεση των οκτώ τραγουδιών, αναλαμβάνοντας τις μελωδικές γραμμές και τους στίχους.
Μουσικά το “From the dark” παραπέμπει αρκετά στον ήχο των BLACK SABBATH όπως αυτός μετεξελίχθηκε από τη δεκαετία του ’80 και έπειτα, όταν η αρχέγονη βαρύτητα των πρώτων χρόνων άρχισε να αποκτά μια πιο καθαρόαιμη heavy metal μορφή, με τις χαρακτηριστικές heavy κιθάρες, τις σκοτεινές μελωδίες και τις εναλλαγές ανάμεσα στα αργόσυρτα και τα περισσότερο δυναμικά μέρη να βρίσκονται στο επίκεντρο, διατηρώντας παράλληλα έναν σύγχρονο χαρακτήρα που στην περίπτωση του Iommi δεν θα έπρεπε να προκαλεί έκπληξη. Όταν τα riff σου μεταλαμπαδεύονται από γενιά σε γενιά, εξακολουθώντας να επηρεάζουν μουσικούς διαφορετικών δεκαετιών, δύσκολα μπορεί κανείς να σε θεωρήσει ξεπερασμένο. Η παρουσία του Lande ενισχύει ακόμη περισσότερο τις αναφορές στην περίοδο του Ronnie James Dio, με το άλμπουμ να μοιάζει κατά κάποιον τρόπο περισσότερο με φυσική συνέχεια του “The devil you know” των HEAVEN & HELL παρά του “13” των BLACK SABBATH, αν και δεν υπάρχει ιδιαίτερος λόγος να επιχειρούμε κάθε φορά να τοποθετήσουμε το έργο του Iommi σε συγκεκριμένα μουσικά καλούπια.
Με αφορμή πάντως αυτή την κυκλοφορία, θεωρώ πως μουσικοί όπως ο Tony Iommi και ο Geezer Butler, που κατά καιρούς έχουν αναφερθεί σε ακυκλοφόρητο υλικό ή συνθέσεις που δεν έχουν ακόμη ηχογραφηθεί, καλό θα ήταν να αρχίσουν να τα μοιράζονται με το κοινό, τόσο γιατί εξακολουθούμε να τρεφόμαστε από τη μουσική τους όσο και γιατί θα ήταν κρίμα να παραμείνουν όλα αυτά για πάντα στο συρτάρι. Σε κάθε περίπτωση, σε ό,τι αφορά το “From the dark”, από τη στιγμή που τα τιτάνια riff του Iommi κάνουν αισθητή την παρουσία τους στο μεγαλύτερο μέρος του άλμπουμ, προσωπικά δεν χρειάζομαι πολλά περισσότερα για να μείνω ικανοποιημένος.
8 / 10
Κώστας Αλατάς
Λαμβάνοντας ως αξίωμα ότι είναι μηδαμινές οι περιπτώσεις που οι μεταγενέστερες δουλειές αγαπημένων καλλιτεχνών προσεγγίζουν έστω και στο ελάχιστο την ποιότητα των πρώιμων και κλασικών στην συνείδηση των περισσοτέρων εξ ημών, η είδηση πως ο Tony Iommi ετοιμάζει προσωπικό άλμπουμ δεν φάνταζε και η δελεαστικότερη προοπτική για ακρόαση μέσα στην χρονιά που διανύουμε. Με δεδομένα τα σοβαρότατα προβλήματα υγείας και πλησιάζοντας με ταχείς ρυθμούς τα 80 του χρόνια, θα στοιχημάτιζα πως ο riffmaster θα κυκλοφορούσε ένα τίμιο μεν υλικό που πολύ δύσκολα, όμως, θα κατόρθωνε να αποσπούσε την προσοχή της μεταλλικής κοινότητας. Αντ’ αυτού, το “From the dark” συνιστά την πλέον ευχάριστη/απρόσμενη έκπληξη του 2026 μετά την “παλινόρθωση” των συμπατριωτών του και πνευματικών του τέκνων doomάδων WARNING (το “T” των δικών μας MOTHER OF MILLIONS δεν ανήκει σ’ αυτή την κατηγορία μιας και είναι εκτός συναγωνισμού).
Είναι ηλίου φαεινότερο πως ότι ακούμε στο “FTD” θα μπορούσε κάλλιστα να είχε γραφτεί για να το ερμηνεύσει τόσο ο τεράστιος Ronnie James Dio (RIP) όσο και ο Tony Martin. Τα πάντα παραπέμπουν και στους δύο. Ο επόμενος στην σειρά που διαθέτει ένα σημαντικό μέρος από το ταλέντο και τα πλουσιοπάροχα χαρίσματα των προαναφερθέντων ερμηνευτών, δεν είναι άλλος από τον Jorn Lande. Δεν προτίθεμαι να αραδιάσω τα πεπραγμένα του εξαιρετικού Νορβηγού τραγουδιστή και συνθέτη, απλά για την οικονομία της συζήτησης, η μίξη Dio/Coverdale της χροιάς του και με γνώμονα ότι ο Iommi είχε επιδιώξει στο παρελθόν να συνεργαστεί με τον τελευταίο, αποτελεί μία πρώτη σοβαρή προσέγγιση για το πως επιλέχθηκε o Lande. Αφήνω στην άκρη την ομολογουμένως θαυμάσια παραγωγή (αλίμονο!) και τις πολύ δυνατές ερμηνείες των υπολοίπων μελών (η Becky Baldwin στο μπάσο και ο Karl Brazil στα τύμπανα), προκειμένου να σταθούμε στην ουσία των συνθέσεων που φέρουν και την υπογραφή του JL που έχει αναλάβει και το στιχουργικό υπόβαθρο.
Κι εδώ έρχεται το απόλυτο σοκ! Αν εξαιρέσουμε τα ικανοποιητικότατα up tempo “World alone”, “Return of the arbalist”, οι υπόλοιπες έξι συνθέσεις είναι βουτηγμένες σε ένα πλήρως ελκυστικό πέπλο doom & gloom ύφους, με το σκοτάδι και τον λυρισμό να βαδίζουν χέρι χέρι, αναγάγοντας την εμπειρία μοναδική, την σαγηνευτική κιθάρα του Iommi να δημιουργεί όλες τις κατάλληλες προυποθέσεις ώστε ο Lande να ξεδιπλώσει την αδιαμφιβήτητη θεατρικότητα της φωνής του… Οι αρχικοί προβληματισμοί έχουν πάει ήδη περίπατο και η άνευ όρων παράδοση στην μαγεία των “Over the violent sun”, “Black times”, “Beyond the dead”, “Stormwatcher”, “Death wake” και “Legacy” μονόδρομος… Δυσκολεύομαι αφάνταστα να περιγράψω τα συναισθήματα που με κατέκλυσαν στην ακρόαση τους, ομολογώ πως δεν περίμενα επ’ ουδενί να με επισκεφθούν εκ νέου όλα εκείνα τα αλησμόνητα vibes του μακρινού παρελθόντος. Σε κατάσταση απόλυτης ηχητικής μέθης και γνωρίζοντας εκ προοιμίου πως τα γραφόμενα μου δεν σκοπεύουν να αποκρύψουν όλα όσα νιώθω κάθε φορά που ο Iommi βρίσκεται σε διαδικασία συγγραφής νέου υλικού, θα δηλώσω ευθαρσώς πως αν παρ’ ελπίδα το “From the dark” αποτελέσει την στερνή ηχογράφηση του ανθρώπου που γέννησε το heavy metal, ο επίλογος θα είναι γραμμένος με ολόχρυσα γράμματα. Κατάθεση ψυχής από την απόλυτη persona της μουσικής μας…
8,5 / 10
Γρηγόρης Μπαξεβανίδης
O Tony Iommi επιστρέφει στα δισκογραφικά πράγματα με μια καινούργια κυκλοφορία. Ο άνθρωπος που δημιούργησε το heavy metal μέσα από τα riffs του, χωρίς να χρειάζεται να αποδείξει τίποτα και σε κανένα πλέον, νοιώθει την ανάγκη να εκφραστεί με καινούργια μουσική και το πραγματοποιεί με ένα προσωπικό δίσκο κάτω από το όνομά του.
21 χρόνια είχε να κυκλοφορήσει προσωπικός δίσκος του Ιommi και για να γίνει πιο κατανοητό και ξεκάθαρό, συνεργάζεται με φρέσκους μουσικούς που δεν είχε συνεργαστεί στο παρελθόν μαζί τους. Ο Νορβηγός Jorn Lande αναλαμβάνει τα φωνητικά καθώς και την συγγραφή του στιχουργικού περιεχομένου του δίσκου, το rhythm section αναλαμβάνουν οι Becky Baldwin (FURY, MERCYFUL FATE) και Karl Brazil (FEEDER, session-ας) ενώ στα πλήκτρα βρίσκουμε τoν Mike Exeter (HALFORD, IOMMI, JUDAS PRIEST, HEAVEN & HELL).
Το καλό με αυτό τον δίσκο είναι ότι ακούγοντάς το δεν σου δίνει την αίσθηση ενός παρωχημένου πράγματος, παρόλο που τα συστατικά που χρησιμοποίει ο Iommi στον δίσκο δεν είναι καινούργια. Αλίμονο, για τον Tony Iommi πρόκειται, τον άρχοντα των μεταλλικών riffs, πως θα μπορούσε ένα γίνει κάτι διαφορετικό. Ωστόσο η σύγχρονη παραγωγή καταφέρνει να φέρει τον δίσκο στο σήμερα. Ιδιαίτερη μνεία νομίζω αξίζει να γίνει για την κρυστάλλινη ερμηνεία του Lande στον δίσκο. Το μεγάλο του φωνητικό εύρος καθώς και η δύναμη και η τραχύτητα που ερμηνεύει τις συνθέσεις μπορεί να θυμίζουν τον μεγάλο Dio σε αρκετά σημεία αλλά εδώ κάνει τέτοιες ερμηνείες που ακόμα και ο πιο δύσπιστος μπορεί να καταλάβει τις τεράστιες δυνατότητες του και την δυναμική του. Ο Lande “εκμεταλλεύεται” το τοπίο που του “στρώνει” ο Iommi και προχωρά σε ένα κρεσέντο ερμηνειών, που στους πιο αδαής με το παρελθόν του τραγουδιστή μπορεί να φαντάζει σαν άθλος. Οι περισσότεροι όμως γνωρίζουμε ότι ο τύπος είναι μια κατηγορία από μόνος του και είναι ευτύχημα που μπορούμε να τον απολαμβάνουμε σε αυτό το line up και σε αυτό τον δίσκο.
Ας πάμε και στα κομμάτια όμως. Το πρώτο single “World alone” έχει μια πιο hard rock διάθεση και όπως δεν με είχε ικανοποιήσει από την αρχή που κυκλοφόρησε σαν single, έτσι και τώρα θεωρώ ότι είναι το πιο αδύναμο κομμάτι του δίσκου. Αντιθέτως, το δεύτερο single “Stormwatcher” έβαλε τα πράγματα στην θέση τους από την αρχή. Ένα riff – μπετόν αρμέ, μια δραματική ερμηνεία από τον Lande και ένα λυρικό solo κάπου στην μέση μας προσγειώνουν όμορφα στο Iommi-κό σύμπαν του “From the dark”. To εναρκτήριο “Over the violet sun” με το χαρακτηριστικό riffing και την επική ερμηνεία σε εισάγει κατευθείαν στο τι πρόκειται να ακούσεις τα επόμενα σαράντα και κάτι λεπτά. Ξεχωρίζω επίσης λίγο περισσότερο το “Βeyond the dead” με τον αργόσυρτο επικό doom ρυθμό του και αναλογίζομαι ακούγοντας το όλη την epic doom σχολή που έχει κτισθεί από τα μαγικά χέρια του μεγάλου αυτού κιθαρίστα.
Το “Black times” είναι ένα πολύ καλό doom κομμάτι, στο εξαιρετικό σκοτεινό “Death wake” συμμετέχει και ο Brian May, οι ταχύτητες ανεβαίνουν στο “Return of the arbalist” που είναι πιο ρυθμικό και λιγότερο σκοτεινό. Το επτάλεπτο “Legacy” που κλείνει τον δίσκο είναι ένα μελαγχολικό πένθιμο αριστούργημα με ογκώδη riffs και με χαρακτηριστικές αρμονίες που αν και δεν έχω τους στίχους, είναι αυτοβιογραφικό κομμάτι για τον Iοmmi. Ο ίδιος αναλογίζεται την μουσική κληρονομιά που δημιούργησε με τους SABBATH και αν τελικά είναι η τελευταία του (γεγονός που απευχόμαστε), αποδεικνύει ότι μπορεί ακόμα να κυριαρχεί στο μουσικό πεδίο που ο ίδιος δημιούργησε.
Βοηθάει το γεγονός στην συνολική ακρόαση ότι ο δίσκος αποτελείται από οκτώ κομμάτια και συνολικά 42 λεπτά μουσικής, αποφεύγει να κουράσει, απολαμβάνεται γρήγορα και ευχάριστα, δεν διαθέτει fillers και συνολικά σου βγάζει την αίσθηση ότι αποτελεί μια δουλειά ενός ολοκληρωμένου σχήματος και όχι μια solo δουλειά ενός καλλιτέχνη. Τόσο συνεκτικά είναι όλα τοποθετημένα στον δίσκο αυτόν.
Μπράβο του επίσης που καταφέρνει στα 78 του χρόνια να παραμένει όχι μόνο δραστήριος αλλά και με φρέσκες ιδέες που μπορεί να θυμίζουν το παρελθόν του όμως δεν μυρίζουν με τίποτα ναφθαλίνη. Αν μπορούσε να κυκλοφορήσει κάτω από το όνομα των SABBATH, το “From the dark” θα ήταν ένας άξιος διάδοχος της Tony Martin εποχής. Ο μεγαλύτερος riff master του heavy metal μας προσφέρει νέα σπουδαία μουσική να ακούσουμε και εμείς το μόνο που οφείλουμε να κάνουμε είναι να αποδεχτούμε αυτό το δώρο.
8 / 10
Γιάννης Παπαευθυμίου
Όταν ένας μουσικός λογίζεται επαγγελματίας για πάνω από 56 χρόνια, δεν μπορεί να μείνει καλλιτεχνικά αδρανής σε κανένα χρονικό σημείο της ζωής του, αφού για τον ίδιο, η μουσική αποτελεί πέραν του βιοποριστικού, και μια πηγή άντλησης της εσωτερικής φρεσκάδας που χρειάζεται και πρέπει να υπάρχει/έχει για την ψυχική και σωματική του υγεία. Όταν δε αυτός ο μουσικός είναι ο Tony Iommi, ο άνθρωπος που μαζί με τα υπόλοιπα μέλη των BLACK SABBATH ξεκίνησαν να γεμίζουν με νότες τις λέξεις “heavy metal”, τότε είναι γνωστό το πόσο ενεργός είναι.
Όταν μαθεύτηκε ότι θα κυκλοφορήσει την νέα προσωπική δουλειά του, δεν σας κρύβω ότι είχα, όπως και εκατομμύρια άλλοι φαντάζομαι, υπέρμετρη περιέργεια για το τελικό αποτέλεσμα. Θεωρώ πως όταν τέτοιοι μουσικοί αποφασίζουν να κάνουν ένα καινούργιο δισκογραφικό βήμα, υπάρχει ένα μικρό ρίσκο, αφού ένα λιγότερα καλό αποτέλεσμα, πέρα της στεναχώριας που μπορεί να προκαλέσει στο κοινό, ίσως βλάψει και ελαφρώς την εικόνα του καλλιτέχνη. Από την άλλη βέβαια , όταν αυτός είναι ο Iommi, δεν νομίζω να θέλει ή χρειάζεται να αποδείξει την όποια αξία του, αφού αυτή θα παραμείνει για πάντα αναλλοίωτη στο χρόνο. Το σίγουρο είναι το νέο του πόνημα που θα δει το φως της δημοσιότητας σε λίγες μέρες, θα εγείρει συζητήσεις.
Οι οιωνοί ευτυχώς ήταν καλοί, αφού προσωπικά αν με το “World alone” χάρηκα αρκετά, με το “Stormwatcher” ενθουσιάστηκα πάρα πολύ, αφού σε σύνολο, είναι ένα πολύ ωραίο δείγμα γραφής από δυο μουσικούς αναγνωρισμένης αξίας που έχουν αφήσει ανεξίτηλο το στίγμα τους στην δισκογραφία, τον Tony Iommi και τον Jorn Lande. Έτσι το ενδιαφέρον και η προσμονή ακρόασης σε συνδυασμό με την περιέργεια για το τελικό αποτέλεσμα του άλμπουμ, υπήρχαν σε τεράστιο βαθμό πριν την ακρόαση. Ευτυχώς μετά από αρκετές, το “From the dark”, δεν νομίζω ότι αφήνει ενστάσεις ως προς το τι προσφέρει στον οπαδό. Καταρχήν αν σας άρεσαν τα τραγούδια που προϋπάντησαν το άλμπουμ, τότε και τα υπόλοιπα που εμπεριέχονται θα σας δώσουν το ίδια συναισθήματα. Αν πάλι είστε λίγο στη μέση και δεν έχετε ακόμα βγάλει τελική απόφαση, ακούστε με περίσσια χαρά την νέα δουλειά, και όταν το κάνετε, η πλάστιγγα θα γείρει σίγουρα προς την πλευρά της πλήρους ικανοποίησης.
Ως προς την δομή σύνθεσης των τραγουδιών, δεν υπάρχουν και πολλές ηχητικές και συνθετικές διαφορές ή διαφοροποιήσεις σε όλο το δίσκο, από τα δυο τραγούδια που έχουν γίνει ήδη γνωστά. Προσωπικά, από την μια «βρήκα» διάχυτο το μουσικό ύφος και στυλ της μοναδικής δουλειάς των HEAVEN AND HELL “The devil you know”, ή και του “13” των BLACK SABBATH, και από την άλλη την περιρρέουσα ατμόσφαιρα που υπήρχε στα άλμπουμ που συμμετείχε ο Dio, κυρίως, και τα πρώτα δυο του Tony Martin, χωρίς να υπάρχει, δυστυχώς, το ίδιο τόσο υψηλό συνθετικό επίπεδο. Έχει γίνει όμως τόσο προσεγμένα καλή δουλειά, που δεν είναι δίκαιο να αναπολείς ή να συγκρίνεις το παρελθόν.
Σε κάθε τραγούδι είναι μπολιασμένα αυτά τα μοναδικά, αυθεντικά, «διαβολικά» riffs του Iommi, που θα αποτελούν για πάντα το σήμα κατατεθέν του, ως το πως ηχούν οι συνθέσεις των τελευταίων ετών. Έχει γίνει ένας σχετικά σωστός καταμερισμός στο tempo που έχει επιλεγεί σε κάθε σύνθεση, με κάποιες να «κυλάνε» σε ένα συγκεκριμένο ηχητικό μοτίβο, και κάποιες άλλες να το αλλάζουν ενδιάμεσα. Έτσι τα αργά, doom, σε κάποια σημεία κάπως επικά μέρη, «δένουν» αρμονικά με τις πιο γρήγορες στιγμές που θα σου ανεβάσουν άμεσα την αδρεναλίνη. Ακόμα όμως και τα τραγούδια που κινούνται σε «πένθιμα» ηχητικά μονοπάτια, έχουν μια έντονη δυναμική ορμή που σε παρασύρει στο διάβα της, και δεν θα σε αφήσει να ασχοληθείς με κάτι άλλο. Έτσι είναι πολλές οι στιγμές που θα μείνεις άναυδος, όχι επειδή αυτό που ακούς είναι κάτι πρωτότυπο, αλλά γιατί είναι παιγμένο και αποδομένο με τέτοια μαεστρία, που θα αναφωνήσεις με χαρά για το τελικό αποτέλεσμα. Από το εναρκτήριο “Over the violent sun” μέχρι και το επιβλητικό “Legacy” που «κλείνει» το δίσκο, ότι ακούς είναι ωδή στο “Tony Iommi’s heavy metal”.
Θεωρώ πολύ πετυχημένη την επιλογή του Lande πίσω από το μικρόφωνο αφού οι νότες του Iommi δένουν πολύ αρμονικά με τέτοιες φωνές τραγουδιστών που με την ερμηνεία τους, δίνουν αφενός άμεσα το στίγμα τους, αφετέρου όταν ακούς τις συνθέσεις, θες να κλείσεις τα μάτια και να δημιουργήσεις εικόνες που θα έχουν τα τραγούδια, όντας το κατάλληλο soundtrack. Όσοι έχετε ακούσει τον Lande, σε κάποια παλιότερη κυκλοφορία του, θα συναντήσετε το ίδιο αποτέλεσμα, ενώ αν δεν έχετε ασχοληθεί μαζί του, θα ακούσετε έναν τραγουδιστή ο οποίος εξαιτίας της ερμηνείας το, νομίζεις ότι θα βγάλει τα σωθικά του από το μικρόφωνο.
Παρόλο που στο “From the dark”, δεν υπάρχουν τραγούδια-κράχτες, όπως πάρα πολλά που έχει γράψει ο Iommi στην καριέρα του, όλη η δουλειά ακούγεται μονομιάς από την αρχή μέχρι το τέλος, χωρίς να θέλεις να πατήσεις το stop, αφού κάθε σημείο της έχει μια αρμονική συνοχή και ροή, χωρίς κανένα ξένο η παράταιρο μέρος, με την παραγωγή στις συνθέσεις να αποτελεί έναν άμεσο σύμμαχο. Τραγούδια που κάθε ένα, έχει αρχή μέση και τέλος, και ακούγονται το ίδιο όμορφα είτε μόνα τους είτε στο γενικό σύνολο. Το άλμπουμ δεν είναι απλά μια κυκλοφορία αλλά ένα καλλιτεχνικό γεγονός που θα μας απασχολήσει για πάρα πολύ καιρό ή και χρόνια.
8,5 / 10
Θοδωρής Μηνιάτης
Καμία απολύτως εισαγωγή δεν χρειάζεται να κάνουμε όταν πρόκειται για τον Tony Iommi. Ούτε καν να χρησιμοποιήσουμε βαρύγδουπους (αλλά τόσο αληθινούς) χαρακτηρισμούς για έναν άνθρωπο από τον οποίο ξεκίνησε ένας ολόκληρος ήχος ενώ ο ίδιος συνεχίζει να επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο ύστερα από 56 και πλέον χρόνια. Γνωστά αλλά και απίστευτα πράγματα μαζί. Το γεγονός ότι ο εμβληματικός κιθαρίστας αποφάσισε στα 78 του να ξαναμπεί στο studio και να κυκλοφορήσει ένα ακόμη δίσκο με original υλικό είναι από μόνο του αξιοθαύμαστο και να σας πω την αλήθεια η οποιαδήποτε κριτική και αξιολόγηση του μάλλον περνάει σε δεύτερη μοίρα αφού η δυναμική και μόνο του ονόματος “Iommi” ρίχνει μία τεράστια, επιβλητική σκιά πάνω στα πάντα.
Πάντως θέλω να είμαι ακριβής στα λόγια μου αλλά και σε αυτά που αισθάνθηκα ακούγοντας πολλές φορές το νέο δίσκο. Ναι, εμπεριέχει όλα αυτά τα κιθαριστικά riffs και την ατμόσφαιρα που γνωρίζουμε και περιμένουμε από τον Iommi. Ναι, υπάρχουν ιδέες (π.χ. σε κομμάτια όπως το “Stormwatcher” και “Legacy”) που μονάχα ένας κιθαρίστας του βεληνεκούς του Iommi θα μπορούσε να σκαρφιστεί με την εξάχορδη θεά. Ναι, ο Jorn Lande ερμηνεύει άψογα τις συνθέσεις. Αλλά…και εδώ ξεκινάει η ουσία, τα τραγούδια αυτά καθαυτά είναι στη συντριπτική πλειονότητα τους μάλλον generic ενώ δεν μου αρέσει καθόλου το μοντέρνο ύφος που επιλέγει στην -ογκώδη, κατά τα άλλα- παραγωγή ο Iommi. Επιπλέον αυτές οι αργόσυρτες συνθέσεις που παραπέμπουν πότε στο “The devil you know” και πότε στο “Dehumanizer” ναι μεν χαρακτηρίζουν τον trademark ήχο του Iommi αλλά λείπουν τόσο πολύ οι γρήγορες εξάρσεις που θα έδιναν μία μεγαλύτερη ποικιλία στο δίσκο. Τέλος, φαντάζομαι ότι όλοι οι οπαδοί των SABBATH θα περίμεναν να δουν τον Tony Martin να βρίσκεται πίσω από το μικρόφωνο. Για μένα είναι μια χαμένη ευκαιρία μιας και ο δίσκος θα αποκτούσε μία επιπλέον αύρα ποιότητας χωρίς αυτό να άλλαζε δραστικά την αξιολόγηση αλλά όπως και να το κάνουμε o Tony Martin «κουμπώνει» περισσότερο με τον Iommi ενώ υπάρχει φυσικά και το πρότερο, ένδοξο παρελθόν. Επαναλαμβάνω όμως ότι ο Jorn είναι εξαιρετικός και το πρόβλημα έγκειται περισσότερο σε όλα τα προαναφερθέντα.
Προφανώς και θα βάλουμε θετικό πρόσημο στο “From the dark” αλλά προσωπικά θα ήθελα να ακούσω και καλύτερες συνθέσεις αλλά κυρίως πιο up-tempo κομμάτια επενδυμένα με μία πιο old-school παραγωγή.
7 / 10
Σάκης Νίκας
Ο Tony Iommi, ο αιώνιος άρχων των riffs, το θρυλικό «μουστάκι», μας έχει δώσει μουσική ευδαιμονία για δέκα ζωές. Κι όπως ισχύει με όλους τους (πολύ) μεγάλους, σε ηλικία και αξία, καλλιτέχνες που προσδιόρισαν το hard rock και το heavy metal, έτσι και από αυτόν, δεν περιμένω πλέον τίποτα παρά αξιοπρέπεια. Να μη γίνεται καρικατούρα του εαυτού του και να μη δίνει λαβές για αρνητικά σχόλια. Με το “From the dark” το πετυχαίνει, ωστόσο δεν αποφεύγει τις γκέλες.
Τι περίμενα και τι μου ήρθε; Περίμενα ένα άλμπουμ που να έχει (προφανώς) ηχητικές επιρροές τόσο από το “Fused” όσο και από το “The devil you know” και παράλληλα κάτι, έντονο όμως, από όλα τα SABBATH άλμπουμ της περιόδου 1981-1994. Και μου ήρθαν τραγούδια που θα μπορούσαν να βρίσκονται σε κάποιο από τα πρόσφατα CANDLEMASS άλμπουμ ή/και να τα έχουν γράψει οι AVATARIUM, με παρούσα ορισμένη από την ατμόσφαιρα του “Cross purposes”. Εχμ… ok.
Περίμενα οπωσδήποτε Tony Martin και Glenn Hughes στα φωνητικά, μου ήρθε μοναχούλης του ο Jorn Lande. Εξαιρετικός και πάλι, παραμένει φωνάρα δε λέω και είναι εκνευριστικό το γεγονός ότι μάλλον δε θα καταλάβει ποτέ πόσο σπατάλησε το τεράστιο, απίστευτο ταλέντο του όλα αυτά τα χρόνια, τραγουδώντας δω κι εκεί μόνο για το «μαρούλι». Μα οι Tony Martin και Glenn Hughes, ή έστω εις εξ αυτών, ΕΠΡΕΠΕ να είναι παρόντες. Το επιτάσσει, επιβάλει η Ιστορία.
Περίμενα ένα βαρβάτο rhythm section. Έκανα και κάποιες άκρως ηδονικές σκέψεις περί Geezer/Murray/Appice/Rondinell, δεν το κρύβω. Αντί αυτού, μου ήρθαν η (κούκλα) Becky Baldwin (μπράβο σε όσους την έμαθαν από τους FURY και όχι από τους MERCYFUL FATE) στο μπάσο και ο άγνωστος Karl Brazil στα τύμπανα. Ικανότατοι μουσικοί (για την Becky το ξέρω, για τον Karl το υποθέτω, αφού τον διάλεξε ο Iommi), που όμως έχουν μοναχά μια διακριτική (!) παρουσία και απλά κάνουν, πλην κάποιων ξεσπασμάτων τύπου “Return of the arbalist”, σωστά τη δουλειά τους. «Είναι αυτό το ζητούμενο;», νούμερο 1.
Τα παραπάνω για άλλους μπορεί να περνούν στα «ψιλά», για μένα όμως έχουν ιδιαίτερη σημασία, γιατί το τελικό αποτέλεσμα ακούγεται πολύ λιγότερο σαν το solo project του αρχηγού των BLACK SABBATH και πολύ περισσότερο σαν ένας αξιόλογος δίσκος ενός οποιουδήποτε αναλόγως αξιόλογου doom metal συγκροτήματος, που έχει τις σωστές επιρροές. «Είναι αυτό το ζητούμενο;», νούμερο 2.
Σαφώς και στέκει άνω του μέσου όρου συνθετικά το “From the dark”, δεν είναι κακό. Έχει μάλιστα και 2-3 πραγματικά πολύ καλές στιγμές. Αλλά ας μη γελιόμαστε, είναι ΤΟΣΟ καλό που αν το είχαν κυκλοφορήσει οι CANDLEMASS, τώρα θα μιλούσαμε για «το ντεφορμάρισμα του Leif». Στον αντίποδα, αν είχε βγει υπό την ταμπέλα των BLACK SABBATH/HEAVEN AND HELL, θα μετρούσαμε χεσμένα βρακιά από τη χαρά του κόσμου. Ή θα συνέβαινε το ίδιο, αν συμμετείχαν τα ονόματα που ανέφερα. Τα άτιμα τα ονόματα, που κάνουν τον κόσμο να βλέπει και όχι να ακούει μουσική…
Το “Over the violent sun”, το “Stormwatcher” και το “Legacy” (έκπληξη το ακουστικό του σημείο) είναι μάλλον οι καλύτερες στιγμές του “From the dark”, η παραγωγή είναι εντυπωσιακή και σίγουρα, αν ποτέ παρουσιαστεί αυτό το υλικό επί σκηνής, μαζί με κλασσικά «Σαββατιάτικα» τραγούδια (ΟΧΙ εποχής Ozzy, δε μας λείπει ένα “N.I.B”, ένα “Headless Cross” μας λείπει), θα γιγαντωθεί. Μέχρι όμως να συμβεί αυτό, εμείς δίσκο ακούμε και δίσκο πρέπει να κρίνουμε. Απογοήτευση; Δεν ξέρω, το έχω ακούσει μόνον καμιά 15αριά φορές, άστο να ωριμάσει καλά μέσα μου και θα σου πω τότε.
7 / 10
Δημήτρης Τσέλλος
Ασχέτως με την ηλικία, τα ακούσματα και τις προτιμήσεις, κάθε νέα ολοκληρωμένη δουλειά του Tony Iommi, είναι σημαντικό γεγονός και δεν μπορεί να κριθεί με κριτήρια απλών θνητών! Από την στιγμή μάλιστα που καινούρια τραγούδια του ακούμε με το σταγονόμετρο, το “From the dark” αποκτά ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα. Με τον ίδιο να δηλώνει ότι έχει άπειρες ιδέες ανολοκλήρωτες και πως το άλμπουμ αυτό δεν βασίστηκε σε αυτές, τότε θα ελπίζουμε πως θα υπάρξει και συνέχεια σύντομα (όσο σύντομα μπορεί να είναι στον πλανήτη-Iommi).
Ας ξεκινήσω γράφωντας πως το “From the dark” έχει εξαιρετική συνοχή, κάτι που οφείλεται τόσο στον παραπάνω λόγο, όσο και στο ότι o Iommi αποφάσισε να ηχογραφήσει με σταθερή σύνθεση και με μόνο έναν τραγουδιστή. Όπως γνωρίζετε, αυτός δεν είναι άλλος από τον Jorn Lande, κάνοντας έτσι το όνειρό του Νορβηγού πραγματικότητα. Μπορεί να μην είναι μεγάλη έκπληξη, αφού τον είχαν καλέσει να αντικαταστήσει τον Ronnie Dio, στο φεστιβάλ High Voltage το 2010, όμως είναι αξιοσημείωτο πως πέρασαν 16 χρόνια από τότε για να ακούσουμε μια συνεργασία τους σε νέα τραγούδια.
Τα περισσότερα εξ αυτών, θα ταίριαζαν εύκολα στους HEAVEN & HELL, με τον Iommi να σερβίρει απίστευτες ριφάρες σε κάθε ένα από αυτά. Σίγουρα οι κιθάρες του είναι στο επίκεντρο και ο Mike Exeter με τον οποίο συνεργάζονται πολλά χρόνια, γνωρίζει πώς να αποτυπώνει τον ήχο του Iommi σε ψηφιακή μορφή. Έπιασα τον εαυτό μου να σκέφτεται σε στιγμές πώς θα απέδιδε ο Dio κάποια από αυτά τα τραγούδια, όμως η αλήθεια είναι πως γράφτηκαν για τον Jorn. Επειδή σε αρκετές προσωπικές του δουλειές, ο Lande κινήθηκε σε τέτοια μονοπάτια, μου ακούγεται εξαιρετικά ταιριαστός και απόλυτα γνώριμος ο τρόπος που πατάει στις μελωδίες. Ο τρόπος με τον οποίο τραβάει το τέλος κάθε στίχου, αλλά και η ένταση με την οποία τραγουδάει, ανέκαθεν τον χαρακτήριζαν. Το γρέζο της φωνής του ευτυχώς παραμένει και σε σημεία είναι ανατριχιαστικός – όπως στο καταπληκτικό “Return of the arbalist”. Το εναρκτήριο “Over the violet sun”, μας βάζει αμέσως στο σκοτεινό και βαρύ κλίμα του δίσκου, εδραιώνοντας και την μουσική γέφυρα με το “The Devil you know”. Άλλα τραγούδια, όπως το “Black times” και το “Beyond the dead”, δεν απομακρύνονται ηχητικά και ακροβατούν ανάμεσα σε αυτό και το “13”, με το “World alone” να είναι το μόνο που πραγματικά ανεβάζει ταχύτητα.
Αν θα έπρεπε να ξεχωρίσω όμως ένα από τα 8 κομμάτια, τότε σίγουρα αυτό θα ήταν το “Legacy”. Όντας το μεγαλύτερο σε διάρκεια, επιτρέπει στον Tony Iommi να συμπυκνώσει όλο του το είναι σε 7 μόλις λεπτά. Ακόμα και λίγη ακουστική κιθάρα παίζει, λες και γνέφει στο παρελθόν του και την πρώτη του κιθάρα, εκεί στο Μπέρμιγχαμ, στο μακρινό 1960. Αν αυτό είναι το τελευταίο τραγούδι που θα κυκλοφορήσει ποτέ, τότε σωστά φέρει αυτόν τον τίτλο.
Σας προτρέπω να ακούσετε το κάθε τραγούδι μόνο του πρώτα. Ακούστε το καθένα 3-4 φορές, πριν πάτε στο επόμενο για να το νιώσετε στο πετσί σας. Μετά το άλμπουμ, στην ολότητά του, δεν υπάρχει περίπτωση να μην σας μαγέψει. Με τους αργόσυρτους ρυθμούς, με τους οποίους οι BLACK SABBATH όρισαν το heavy metal, ο Βρετανός κιθαρίστας καταφέρνει ακόμα και σήμερα, 60 χρόνια αργότερα να μας παίρνει τα μυαλά!
Όπως και να ‘χει, ακούστε το άλμπουμ σε ένταση, για να ευχαριστηθείτε την Αυτού Μεγαλειότητα του Αυτοκράτορα Iommi. Μας αποδεικνύει πως το heavy metal σήμερα ορίζεται ακριβώς όπως και 60 χρόνια πριν.
8 / 10
Γιώργος “Kay” Κουκουλάκης
Ομαδική κριτική και πάλι κύριοι με αφορμή την καινούργια προσωπική δισκογραφική δουλειά του μέγιστου μαέστρου και ”Πατέρα των riff” ή και ”Lord of the riff” στην καθομιλουμένη Tony Iommi. Οπότε ας πούμε δυο κουβεντούλες για το άλμπουμ αυτού του αγαπημένου και λατρεμένου μουσικό που αποτελεί και θα συνεχίσει να αποτελεί ζωντανή ιστορία για τον χώρο της σκληρής μουσικής, του rock με την γενικότερη έννοια ή του metal με την ειδικότερη.
Η πρώτη εντύπωση ήρθε απευθείας από το εξώφυλλο που είδα, λιτό, απλό και απέριττο που δείχνει ευθύς εξ αρχής την πρόθεση και την διάθεση που έχει ο κύριος Iommi. Ένα ξεκάθαρο λοιπόν δείγμα που φωνάζει BLACK SABBATH με τον χαρακτηριστικό σταυρό και τίτλο ”From the dark”. Εδώ θα κάνω μια μικρή παρένθεση, μιας και ότι και να λέμε, όσο και να αγαπάμε, τις φωνές και τους frontmen που πέρασαν από αυτή την τεράστια μπάντα, όσο και να χαβαλεδιάζω σε ωραίες και με χιουμοριστική διάθεση συζητήσεις με τον καλό φίλο και συνάδελφο στο rockhard.gr Γιώργο Κόη, του στιλ ”όλες οι δουλειές πέραν από αυτές που έκαναν με τον Ozz-αρο ως μπάντα δεν είναι SABBATH αλλά project του Iommi. Οι BLACK SABBATH ήταν πάντα κατά την γνώμη μου αυτός και μόνον αυτός. Μπορεί να αγαπώ προφανώς και να μεγάλωσα με τον Ozzy των 70s στο γκρουπ, λατρεύω όπως έχω πει αρκετές φορές περισσότερο απ’ όλες τις περιόδους αυτήν με τον Μεγάλο Κοντό Ronnie James Dio, τιμώ και σέβομαι σε υπερθετικό βαθμό τις δουλειές με τον Tony Martin, ακόμα και με τους διάττοντες αστέρες για το γκρουπ αλλά φωνάρες και καλλιτεχνάρες όπως ο Glenn Hughes που βρέθηκε σε ένα πραγματικό project του Iommi σαν φωνή ή τον πολύ μεν αλλά ίσως κάπως αταίριαστο για τα δεδομένα του γκρουπ Ian Gillan σε ένα άλμπουμ που χαντακώθηκε όσο λίγα στην ιστορία της μουσικής ίσως, όμως παρόλα αυτά αν το δω με κρύο αίμα ο Iommi ήταν ο πραγματικός σταρ και η πραγματική δύναμη και σταθερή των BLACK SABBATH. Όλοι οι υπόλοιποι θεσπέσιοι και εξαιρετικοί μουσικοί που βρίσκονταν στο γκρουπ σε οποιαδήποτε περίοδο αυτής, από τραγουδιστές μέχρι μουσικούς, Geezer Butler, Billy Ward, Vinny Appice, Geoff Nicholls, Bob Daisley, Eric Singer, Cozy Powell, Neil Murray, Laurence Cottle, Bobby Rodinelli, που έπαιξαν στο γκρουπ δεν θα πήγαιναν πουθενά χωρίς τα riff και τις μουσικές ιδέες του Iommi. Αυτό που γράφω και προφανώς δεν το γράφω για να μειώσω την αξία κανενός άλλωστε όλοι τους σχεδόν μηδενός εξαιρουμένου έχουν λάμψει και έχουν αφήσει το δικό τους αποτύπωμα στο χώρο της αγαπημένης μας μουσικής όμως όσο αναφορά τους SABBATH όσο σημαντική συμβολή και αν είχαν ο Iommi ήταν πάντα η ψυχή και ο οδηγός αυτών.
Μετά από αυτήν την τελικά όχι και τόσο μικρή παρένθεση πάμε στο άλμπουμ για να δούμε και τι ακούμε στο ”From the dark”. Πρώτα απ’ όλα ακούμε την μουσική ενός τεράστιου καλλιτέχνη που δεν θέλει και δεν έχει να αποδείξει τίποτα σε κανέναν, αλλά θέλει να μας δώσει απλά και μόνον ένα ακόμη λόγο για να συνεχίσουμε να τον αγαπάμε και να τον θεωρούμε ”Lord of the riffs”. Το καλό είναι πως κατά την άποψη μου το πετυχαίνει άριστα. Ηχητικά αυτό που ακούμε πιστεύω πως τοποθετείται ξεκάθαρα στις περιόδους που πίσω από το μικρόφωνο των SABBATH ή και HEAVEN AND HELL ήταν ο Ronnie James Dio αλλά και στις περιόδους όπου συνεργάστηκε με τον Tony Martin πίσω από το μικρόφωνο στους SABBATH. Εξ ου και η επιλογή του τραγουδιστή κρίνεται απόλυτα ταιριαστή αρχικά με βάση το που ηχητικά κινείται, νομίζω πως ο Νορβηγός Jorn Lande ήταν η πιο σωστή επιλογή για να αποδώσει το εν λόγο υλικό. Ενώ θα πρέπει να του δοθεί και ένα μεγάλο credit μιας και βοηθάει και τα μέγιστα στις μελωδικές γραμμές στα φωνητικά.
Θα είμαι ειλικρινής για τα του Νορβηγού με βάση τα έως τώρα πεπραγμένα, πάντα τον θεωρούσα μια υπέροχη και απίστευτα καλή και δυναμική φωνή που πολλάκις έχει αδικήσει με τις επιλογές του τον ίδιο του τον εαυτό και μάλλον και την καριέρα που θα μπορούσε να έχει κάνει. Η καλύτερη προσωπική του solo στιγμή κατά την άποψη μου είναι το ”Life on death road” αλλά και η συνεργασία με τον Trond Holter, ”Dracula – Swing of death”, από εκεί και πέρα τα πράγματα αρκετά μέτρια έως καλά και εκεί είμαστε. Η πιο σωστές επιλογές του επίσης είναι οι συμμετοχές του στους AVANTASIA του Tobias Sammet. Σε μπάντες τώρα που έχει συμμετάσχει όλα καλά με τους MASTERPLAN αλλά ποτέ δεν ξεχώρισαν ούτε αυτοί αλλά ούτε και εκείνος, κάποιες καλές στιγμές στις συνεργασίες με την άλλη φωνάρα Russell Allen, ένας υπέροχος δίσκος με τους BEYOND TWILIGHT, στα καλύτερά του τα ARK αλλά αυτά είναι για πολύ ειδικό κοινό μάλλον. Όπως και να έχει τελοσπάντων, ενώ όλα αυτά τα χρόνια έχει κάνει τόσα πολλά πράγματα επί της ουσίας δεν κατάφερε ποτέ να εδραιωθεί και να αφήσει το στίγμα που δεδομένα θα μπορούσε με βάση το πόσο καλή φωνή είναι. Εδώ όμως στην συνεργασία του αυτή με τον Iommi η φωνή του η συμμετοχή του και ο τρόπος που λειτουργεί είναι ταμάμ για τελικό αποτέλεσμα, μιας και ο Lande μπορεί εύκολα να βγάλει ένα φωνητικό κράμα που πατάει μεταξύ του Dio και του Martin.
Οι υπόλοιποι μουσικοί που τον συνοδεύουν είναι η Becky Baldwin στο μπάσο και ο κύριος Karl Brazil στα τύμπανα που είναι και το στιβαρό και γερό rhythm section του δίσκου. Ενώ στα πλήκτρα οι αιθέριες μελωδίες που συνοδεύουν τα κομμάτια του άλμπουμ είναι διά χειρός του κυρίου Mike Exeter.
Τώρα πάμε και στο υλικό του ”From the dark” που αποτελείται από μόλις 8 εξαιρετικές κατά την εκτίμηση μου συνθέσεις και για να είμαι απόλυτα ειλικρινής νομίζω πως δεν χρειαζόντουσαν περισσότερες. Ένα άλμπουμ που διαρκεί 42 λεπτά είναι μια σωστή διάρκεια, γιατί εδώ και χρόνια έχουμε συνηθίσει οι περισσότερες μπάντες να βγάζουν δίσκους της 1 ώρας ή και πέραν αυτής με 12, 13, 14, 15, 16 κομμάτια ή και παραπάνω κάτι που στην ουσία ειδικά σε κάποια συγκεκριμένα είδη της μουσικής μας το μόνο κάνουν είναι να ζορίζουν και να κουράζουν τον ακροατή, με αποτέλεσμα ακόμα και αν το υλικό είναι πραγματικά καλό να χάνεται και να σε κάνει να βαριέσαι στο τέλος της ημέρας. Εδώ ευτυχώς αλλά απ’ ότι έχω παρατηρήσει και σε άλλα γκρουπ τελευταία τα πράγματα είναι μαζεμένα και σε μια διάρκεια που βοηθάει να αφομοιώσεις και να μείνεις συγκεντρωμένος σε αυτό που ακούς. Ενώ επί του προκείμενου όσο περισσότερο το ακούς τόσο περισσότερο δένεσαι και ευχαριστιέσαι αυτό που έγραψε ο Tony Iommi. To doom και τα σκοτεινά και βαριά riff προσφέρονται απλόχερα, με τον δικό του μοναδικό και επιδέξιο τρόπο, τέτοιο που από την πρώτη στιγμή που θα μπει το riff έχεις καταλάβει ότι αυτό εδώ είναι κάτι που έχει γράψει και παίζει ο Iommi.
Eννοείται πως οι κλασικές δικές του bluesy φόρμες που τόσο του αρέσουν μπλέκουν υπέροχα με το σκοτάδι και την δύναμη που βγάζουν τα riff του άλμπουμ σε όλα τα τραγούδια αυτού. Από το εισαγωγικό ”Over the violent sun” με το εξαιρετικό refrain του, που μοιάζει να πιάνει τα πράγματα από εκεί ακριβώς που τα άφησαν οι HEAVEN AND HELL (a.k.a. BLACK SABBATH προφανώς με τον Dio), μέχρι το απίθανο κλείσιμο του ”The legacy” που μοιάζει μέσα σε μόλις 7 λεπτά να μας προσφέρει όλη την κληρονομιά που μας έχει προσφέρει όλα αυτά τα χρόνια δημιουργός του όλα είναι ιδανικά και σε υψηλότατο επίπεδο προσεγμένα και δοσμένα. Για μένα είναι δύσκολο να ξεχωρίσω τραγούδια σε ένα τόσο καλό συνολικό αποτέλεσμα όμως για την ιστορία θα δώσω την τριάδα που ολοκληρώνει το άλμπουμ ως στα λίγο πιο αγαπημένα, δηλαδή το ”Death wake” που έχει ένα από τα πιο βαριά και ασήκωτα riff του δίσκου που ίσως να μου θυμίζουν και λίγο την περίοδο του ”Headless cross” ή ίσως και του ”Tyr”. Από το πνιγηρό βαρύ riff περνάει σε μια πιο ακουστική με αρπίσματα νοοτροπία πλευρά στο κουπλέ του, διατηρώντας το σκοτάδι και το πνιγηρό αυτό ύφος του σε όλη την διάρκεια. Η γέφυρα του είναι πραγματικά υπέροχη ενώ το refrain που έρχεται στην δεύτερη στροφή του τραγουδιού απογειώνει πλήρως το τραγούδι. Εδώ να πω πως αν στο υπέροχο σολάρισμα ακούσετε κάτι που δεν μοιάζει με Iommi αυτό συμβαίνει γιατί ένας άλλος μεγάλος μουσικός και πολύ καλός του φίλος, προσφέρει την δική του πινελιά. Από τον ήχο της κιθάρας και το παίξιμο είναι μάλλον εύκολο να το καταλάβει κανείς μεν αλλά ακόμα και αν δεν, να πληροφορήσουμε πως αυτός είναι ο γίγαντας Brian May των τεράστιων QUEEN. Ο May έχει ξανακάνει το ίδιο στο υπέροχο ”When death calls” στο άλμπουμ ”Headless cross” των BLACK SABBATH.
Η επόμενη αναφορά είναι για το ”Return of the arbalist” που είναι και το πιο γρήγορο και ίσως πιο φιλικό προς το ραδιόφωνο τύπου τραγούδι του άλμπουμ. Άνετα ένα τραγούδι που ξεπηδάει μέσα από τα up tempo τραγούδια της Dio περιόδου, είτε μιλάμε για το μεγαλείο του ”Heaven and hell” είτε για το έτερο έπος ”Mob rules”. Γενικά τα έχει όλα, ορμή και μελωδία στα riffs του, εξαιρετικό κουπλέ, απίθανα κολληματική γέφυρα και refrain που κορυφώνει το όλο τραγούδι, αλλά και ένα σόλο του Iommi που είναι τόσο χαρακτηριστικό απλό και όμορφο που το λες και αξιομνημόνευτο. Τούτο εδώ σε ζωντανή εκτέλεση θα κάνει πραγματικό πάταγο νομίζω έτσι όπως το ακούω. Το κλείσιμο του άλμπουμ που ανέφερα και πριν ”Legacy” μπήκε επίσης κατευθείαν στην καρδιά μου για την ακρίβεια χτύπησε φλέβα με το καλημέρα. Θα μπορούσα να πω ότι μιλάμε για ένα τραγούδι που κατ’ εμέ λοξοκοιτάει προς τα μεγαλειώδη ”Lonely is the word” και ”Over the mountain” αλλά με μια φανταστική πινελιά που αναμιγνύει μέσα και τους bluesy WHITESNAKE του David Coverdale, αυτό ίσως και να έχει να κάνει με την φωνητική προσέγγιση και μελωδική γραμμή ειδικά στο κουπλέ του Lande ίσως και όχι, άλλά όπως και να έχει στα δικά μου αυτιά είναι παρούσα και δημιουργεί ένα υπέροχο τελικό αποτέλεσμα. To σολάρισμα του Iommi επίσης είναι εξαίσιο, τόσο με την ηλεκτρική κιθάρα όσο και με την υπέροχη μελωδία της ακουστικής που αποφασίζει να κλείσει το όλο σόλο.
Επειδή όμως θέλω να είμαι σωστός με τον εαυτό μου θα ήθελα να αναφέρω και το πόσο καλή εντύπωση μου έκανε με το πρώτο άκουσμα και το ”Beyond the gate”. Ένα τραγούδι με απίστευτα βαριά ατμόσφαιρα και νοοτροπία από το πρώτο riff με την σκοτεινή και σχεδόν σαγηνευτική συνοδεία των πλήκτρων καθόλη την διάρκεια αυτού. Ένα αμιγώς doom-ωειδές τραγούδι που θα ζήλευαν πολλές μπάντες από τον συγκεκριμένο χώρο σήμερα. Άλλωστε νομίζω πως πολλές μπάντες του είδους και συνθέτες αυτού θα είναι περήφανοι και ίσως εντυπωσιασμένοι με τον τρόπο που συνθέτει, παίζει και μας παρουσιάζει ο Tony Iommi σήμερα αυτό το άλμπουμ.
Κλείνοντας για το κομμάτι θα τονίσω πως έχει ένα από τα πιο όμορφα bluesy σόλος σε όλο το άλμπουμ και ένα από τα πιο σπαρακτικού τύπου refrain που ερμηνεύει με ιδανικό τρόπο ο Jorn Lande. Σίγουρα θα μπορούσα να κάνω αναφορά και στα υπόλοιπα 4 εναπομείναντα τραγούδια του άλμπουμ μιας και τους αξίζει αλλά δεν νομίζω πως υπάρχει κάποιος ιδιαίτερος λόγος. Θα σας πω απλά ακούστε τα και σίγουρα δεν θα χάσετε. Έχω την εντύπωση δε πως όποιος είχε ακούσει το πρώτο single που κυκλοφόρησε με τον τίτλο ”Stormwatcher”, ικανοποιήθηκε απόλυτα και περίμενε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και το υπόλοιπο άλμπουμ ιδού λοιπόν που έρχεται αυτή η στιγμή να απολαύσετε και το όλο δημιούργημα του ”Lord of the riff”. Τέλος καλό είναι πάντα να αναφέρουμε πως μολονότι ηχητικά δεν ανακαλύπτεται ο τροχός, έχει γίνει προ πολλού αυτό έχω την εντύπωση, η παραγωγή που κάνουν από κοινού ο Tony Iommi με τον Mike Exeter είναι αψεγάδιαστη, φρέσκια και με τον όγκο και την δύναμη που χρειάζεται ούτως ώστε, σε καμιά περίπτωση να μην απογοητεύει ή να ακούγεται ως παρωχημένη στο τελικό αποτέλεσμα.
Πάμε και στον επίλογο λοιπόν για να βάλουμε και έναν βαθμό στο όλο εγχείρημα του τιτάνα κυρίου Iommi. Το ”From the dark” με πάσα ειλικρίνεια θεωρώ πως είναι ένα άλμπουμ από αυτά που θα φιγουράρει γενικά σε πολλές λίστες της χρονιάς σε όλο τον κόσμο, επίσης είναι ένα άλμπουμ που μπορεί να δείξει ακόμα και σε νεότερες γενιές του ύφους πως τα χρόνια δεν παίζουν κανένα ρόλο παρά μόνο η έμπνευση της στιγμής και η διάθεση να γράψεις καλή μουσική ανεπιτήδευτα ακόμα και αν αντλείς την βάση από το μεγαλειώδες παρελθόν σου όπως ο Iommi στην συγκεκριμένη περίπτωση. Ενώ τέλος θα ήθελα να πως με βάση αυτό που άκουσα και ακούω μέσα στο ”From the dark” τόσο στο άμεσο όσο και στο απώτερο μέλλον θα μου γεννηθεί η επιθυμία να ξαναβάλω τον δίσκο να παίζει, κάτι που για εμένα σημαίνει πως σαν άλμπουμ ένα αποτύπωμα το αφήνει, το πόσο μεγάλο αυτό θα το δείξει η ιστορία και ο χρόνος. Ένα μεγάλο λοιπόν μπράβο στον Tony Iommi για την εν λόγω δουλειά του, που σίγουρα σέβεται, τιμά την ιστορία και την παρακαταθήκη που έχει αφήσει στον χώρο της σκληρής μουσικής με τις συνθέσεις και τα riffs του όλα αυτά τα χρόνια. Τώρα αν αυτό θα είναι και το κύκνειο μουσικό του άσμα και πάλι μπράβο του γιατί ενέχει όλα αυτά τα στοιχεία που θα θέλαμε να έχει, αν πάλι όχι ελπίζω όταν αυτό θα έρθει να είναι τουλάχιστον ανάλογο του ”From the dark”.
Με πολύ αγάπη, σεβασμό και τιμή ο βαθμός θα είναι ένα γεμάτο…
8,5 / 10
Παναγιώτης ”The Unknown Force” Γιώτας
