"/>
Το Flop και η ιδιαιτερότητα του heavy metal
Στη μουσική βιομηχανία, ο όρος flop σημαίνει αποτυχία, εμπορική ή καλλιτεχνική συχνά ως συνέχεια μιας μεγάλης επιτυχίας που δημιούργησε υψηλές προσδοκίες. Πιο πολλές φορές όμως αφορά την εμπορική πλευρά και λιγότερο την καλλιτεχνική.
Η πραγματικότητα είναι πως στο heavy metal, η αποτυχία ίσως να έχει διαφορετική σημασία απ’ ό,τι σε οποιοδήποτε άλλο μουσικό είδος, γιατί η σχέση μουσικού, μουσικής και οπαδού έχει έναν πολύ προσωπικό χαρακτήρα και μια ιδιαίτερη «ένωση». Επιπλέον εδώ υπάρχει και η έννοια του σεβασμού, της ίδιας της φύσης της μουσικής. Το κριτήριο στο metal είναι άλλο, είναι η σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στην μπάντα και το κοινό της. Ένα flop, λοιπόν, στο heavy metal δεν είναι απλώς ένας απρόβλεπτος δίσκος. Είναι πολλές φορές, όχι πάντα, μια στιγμή ρήξης! Είναι η στιγμή που το “δεν μου αρέσει” μετατρέπεται σε “αυτό δεν είναι πια αυτό που ήταν”.
Τα επίπεδα του flop
Σε αυτό το πλαίσιο, το flop αφορά κυρίως τρία επίπεδα: α) την ταυτότητα, β) την αξιοπιστία και γ) τη συνέπεια. Όταν ένα από αυτά διαταραχθεί σοβαρά, η αντίδραση του κοινού είναι σχεδόν πάντα έντονη. Όταν διαταραχθούν και τα τρία, τότε μιλάμε για πλήρη κατάρρευση.
Είναι σημαντικό να γίνει μια βασική διάκριση. Δεν είναι o κάθε πειραματισμός αποτυχία. Το heavy metal έχει εξελιχθεί ακριβώς επειδή κάποιοι καλλιτέχνες τόλμησαν να ξεφύγουν από τα στενά μουσικά όρια και να πάνε ένα βήμα παραπέρα, δημιουργώντας νέα υπο-είδη και νέα ρεύματα. Όμως, η επιτυχία ενός πειραματισμού εξαρτάται από το υπό ποιες συνθήκες γίνεται και αν καταφέρει να δημιουργήσει αλλά και να διατηρεί έναν ικανό πυρήνα οπαδών. Όταν αυτός ο πυρήνας οπαδών δεν δημιουργηθεί ώστε να υποστηρίξει, τότε το αποτέλεσμα δεν εκλαμβάνεται ως εξέλιξη, αλλά ως αποξένωση.
Παράλληλα, δεν είναι κάθε αδύναμος δίσκος, flop. Υπάρχουν κυκλοφορίες που απλώς δεν είναι στο επίπεδο των προηγούμενων κυκλοφοριών μιας μπάντας, χωρίς όμως να προκαλούν σε καμία περίπτωση ρήξη με το κοινό. Το flop ορίζει μια αίσθηση λάθους κατεύθυνσης η οποία όμως μπορεί να είναι ταυτόχρονα και μια εκρηκτική εμπορική αποτυχία. Προϋποθέτει πτώση, αποτυχία εκπλήρωσης των προσδοκιών, απογοήτευση και απόρριψη.
Η Περίπτωση της “επιτυχημένης αποτυχίας”
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου άλμπουμ σημείωσαν σημαντικές πωλήσεις, υψηλές θέσεις στα charts και ευρεία προβολή, αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίστηκαν αρνητικά από τους παραδοσιακούς οπαδούς. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η απόρριψη δεν σχετίζεται με την απήχηση, αλλά με την δική μας αντίληψη περί αυθεντικότητας, την καθαρά προσωπική. Όταν ένα συγκρότημα απομακρύνεται από τον καθιερωμένο του ήχο ή υιοθετεί πιο εμπορικές φόρμες, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι επιτυχημένο σε αριθμούς, αλλά προβληματικό σε επίπεδο ταυτότητας για μια μερίδα οπαδών. Συχνά αναφέρεται, λανθασμένα, ως τέτοιο παράδειγμα το “Black Album” των METALLICA, γεγονός που αναδεικνύει τη σύγχυση ανάμεσα στην προσωπική αποδοχή και την αντικειμενική επιτυχία. Η αντίφαση αυτή αναδεικνύει μια βασική ιδιαιτερότητα του είδους μιας και στο heavy metal, η αποδοχή δεν καθορίζεται μόνο από το πόσοι ακούνε έναν δίσκο, αλλά από το πώς και γιατί τον ακούν. Έτσι, ένα άλμπουμ μπορεί να θεωρείται ταυτόχρονα επιτυχία και αποτυχία, ανάλογα με το κριτήριο που θα θελήσουμε να χρησιμοποιήσουμε. Στην καθομιλουμένη όμως του κόσμου της μουσικής αυτή η έννοια του flop επί της ουσίας δεν υφίσταται. Δεν μπορεί να θεωρηθεί ποτέ και από κανέναν ένα άλμπουμ σαν το “Back in black” ή σαν το “Black album” flop. Βέβαια πολλές φορές ο δογματισμός στο metal λειτουργεί πολύ αρνητικά. Τι εννοώ; Υπάρχουν δόγματα στην μουσική μας νοοτροπία! Παράδειγμα: Πρέπει να σου αρέσουν πχ οι MOTORHEAD! Είναι δεδομένο! Και εάν δε μου αρέσουν δηλαδή; Τι; Οι πραγματικοί METALLICA είναι μέχρι το “..And justice for all”, μετά ξεπουλήθηκαν…» Αυτό εννοώ.. Όμως δεν λογίζονται στον πολιτισμένο κόσμο ως flop άλμπουμ που πούλησαν εκατομμύρια και άφησαν πίσω τους πολιτιστική κληρονομία μόνο και μόνο επειδή δεν άρεσαν σε μια μικρή μερίδα οπαδών. Άλλο το προσωπικό μας γούστο, άλλο η πραγματικότητα.
Οι αιτίες
Οι αιτίες πίσω από αυτά τα φαινόμενο του flop δεν είναι τυχαίες. Αντίθετα, επαναλαμβάνονται με εντυπωσιακή συχνότητα στην ιστορία του metal.
Η πιο συνηθισμένη είναι η απότομη αλλαγή ύφους. Όταν ένα συγκρότημα μεταβαίνει απότομα σε διαφορετικό ήχο, είτε προς πιο εμπορικές φόρμες είτε προς ξένες προς αυτό επιρροές, είτε σε πιο σκληρές επιλογές.
Εξίσου σημαντικός παράγοντας είναι η αλλαγή βασικών μελών, και κυρίως τραγουδιστών κατά κύριο λόγο ή κάποιου κιθαρίστα.
Μια τρίτη αιτία είναι η πίεση για εμπορική επιτυχία. Ιδίως σε περιόδους όπου το metal βρέθηκε εκτός κυρίαρχης τάσης , όπως στη δεκαετία του 1990 , όπου πολλές μπάντες επιχείρησαν να προσαρμοστούν σε νέα δεδομένα. Σχετίζεται με αυτό και το φαινόμενο του λεγόμενου “trend-chasing”.
Τέλος, δεν πρέπει να υποτιμάται ο ρόλος της εσωτερικής κατάστασης ενός συγκροτήματος. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το flop δεν είναι απλώς αποτέλεσμα κακής επιλογής, αλλά αντανάκλαση μιας βαθύτερης κρίσης.
Συνολικά, τα flops στο heavy metal δεν αποτελούν απλώς αποτυχίες προς αποφυγή. Αντίθετα, λειτουργούν ως ενδείξεις των ορίων του είδους, των προσδοκιών του κοινού και των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι καλλιτέχνες όταν επιχειρούν είτε να δοκιμάσουν να εξελιχθούν, είτε να δημιουργήσουν κάτι διαφορετικό.
Εκεί βρίσκεται, πιθανόν, μια μεγάλη παγίδα, στο ότι αποκαλύπτουν, με τον πιο άμεσο τρόπο, τι σημαίνει τελικά να είσαι “metal”, με την καλή και την περιοριστική του όμως έννοια. Και να τονίσω, ότι τις περισσότερες φορές όταν λέμε flop ΔΕΝ εννοούμε μια μουσική εξέλιξη, μια αλλαγή κατεύθυνσης. Αυτά μπορεί να είναι επιτυχημένα και αποδεκτά. Η έννοια του flop είναι αρνητική και εννοούμε την αποτυχία είτε στην συνείδηση του συνόλου των οπαδών, είτε την γενικότερη εμπορική αποτυχία, είτε τον εξοστρακισμό ορισμένων κυκλοφοριών.
Κατηγορίες Flops στο Heavy Metal
Αν και κάθε αποτυχημένη κυκλοφορία έχει τις ιδιαιτερότητές της, η ιστορία του heavy metal δείχνει ότι τα flops δεν είναι τυχαία φαινόμενα. Αντίθετα, επαναλαμβάνουν συγκεκριμένα μοτίβα, τα οποία μπορούν να κατηγοριοποιηθούν με μια σχετική ακρίβεια, για χάρη οργάνωσης. Η κατανόηση αυτών των σχετικών κατηγοριών δεν λειτουργεί μόνο ως εργαλείο αντίληψης, αλλά και ως τρόπος ερμηνείας της σχέσης ανάμεσα στη δημιουργική πρόθεση, την πίεση και των προβλημάτων που προκύπτουν σε μια καλλιτεχνική πορεία και την αντίδραση του κοινού σε όλα αυτά.
- Κρίση Ταυτότητας
Πρόκειται για την πιο συχνή και χαρακτηριστική μορφή flop στο heavy metal. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται δίσκοι όπου ένα συγκρότημα απομακρύνεται απότομα από τον καθιερωμένο του ήχο λόγω εσωτερικών δυσλειτουργιών και προβληματικής συνεργασίας των μελών του. Το αποτέλεσμα είναι μια αίσθηση αποξένωσης, το κοινό δεν αναγνωρίζει πλέον την μπάντα. Η κρίση ταυτότητας δεν αφορά μόνο τον ήχο, αλλά και την αισθητική, τη θεματολογία και τη συνολική παρουσία. Συχνά συνδέεται με περιόδους αβεβαιότητας, αδιεξόδων ή πίεσης για αλλαγή.
- Κυνήγι Τάσεων
Σε αυτή την περίπτωση, η αλλαγή κατεύθυνσης δεν προκύπτει αναγκαστικά από εσωτερική ανάγκη, αλλά από πιθανές εξωτερικές πιέσεις. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, με την άνοδο του grunge και του alternative rock, πολλές metal μπάντες προσπάθησαν να προσαρμοστούν στο νέο μουσικό τοπίο. Αργότερα, το ίδιο συνέβη με το nu metal. Το βασικό χαρακτηριστικό αυτών των flops είναι ότι η ενσωμάτωση των νέων στοιχείων δεν γίνεται αρμονικά. Αντί να εξελίσσεται ο ήχος, απλώς “επικολλάται” πάνω σε μια υπάρχουσα ταυτότητα, δημιουργώντας ασυνέχεια.
- Εμπορική Στροφή
Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν δίσκοι που επιδιώκουν συνειδητά μεγαλύτερη εμπορική απήχηση. Άλλοι γνώρισαν τεράστια επιτυχία και γιγάντωσαν μπάντες, έφτιαξαν ή ανέστησαν καριέρες, άλλοι …έγιναν flops! Η απλοποίηση των συνθέσεων, η μείωση της επιθετικότητας και η έμφαση σε πιο “ραδιοφωνικές” παραγωγές οδηγούν συχνά σε απώλεια του χαρακτήρα που έκανε τη μπάντα ξεχωριστή. Η εμπορική στροφή δεν είναι από μόνη της προβληματική, ούτε ασυνήθιστη, ούτε αρνητική . Ωστόσο, όταν γίνεται εις βάρος της ταυτότητας, το κοινό την εκλαμβάνει ως συμβιβασμό, ή ξεπούλημα.
- ΑλλαγήΣύνθεσης
Η αντικατάσταση βασικών μελών και κυρίως τραγουδιστών, αποτελεί συχνά έναν από τους πιο κρίσιμους παράγοντες αποτυχίας, όχι πάντα φυσικά, αλλά είναι ένα φαινόμενο που έχει στιγματίσει αρνητικά πολλές καριέρες. Στο heavy metal, η φωνή λειτουργεί ως βασικός φορέας αναγνώρισης. Η αλλαγή της δημιουργεί συχνά ένα αίσθημα ασυνέχειας, ακόμη και αν το νέο μέλος είναι τεχνικά άρτιο. Σε πολλές περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι η ποιότητα του νέου σχήματος, αλλά η σύγκριση με το παρελθόν.
- Υπέρμετρος Πειραματισμός
Ο πειραματισμός είναι αναπόσπαστο μέρος της εξέλιξης του metal. Ωστόσο, όταν ξεπερνά ένα ορισμένο όριο, όπου και διαστρεβλώνει την ταυτότητα της μπάντας, μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη αποσύνδεση από το κοινό. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν και δίσκοι που εισάγουν ξένα προς το είδος στοιχεία απότομα χωρίς συνοχή ή σαφή κατεύθυνση. Το αποτέλεσμα είναι συχνά ανομοιογενές και δύσκολο στην αποδοχή.
- Εσωτερική Κρίση
Ορισμένα flops δεν προκύπτουν από συνειδητές καλλιτεχνικές επιλογές, αλλά από την κατάσταση της ίδιας της μπάντας. Δημιουργικές διαφωνίες, προσωπικά προβλήματα, εξάντληση ή απώλεια κατεύθυνσης επηρεάζουν άμεσα τη διαδικασία σύνθεσης, του ύφους και της παραγωγής. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το τελικό αποτέλεσμα αντικατοπτρίζει την αστάθεια του συγκροτήματος.
- Επανάληψη της Επιτυχίας
Μια λιγότερο προφανής, αλλά εξίσου σημαντική κατηγορία. Όταν ένα συγκρότημα γνωρίζει τεράστια επιτυχία, οι προσδοκίες για το επόμενο βήμα αυξάνονται δραματικά. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ακόμη και ένας καλός δίσκος μπορεί να θεωρηθεί αποτυχία, απλώς επειδή δεν ανταποκρίνεται στο επίπεδο εμπορικών προσδοκιών. Το φαινόμενο αυτό δεν αφορά απαραίτητα την ποιότητα, αλλά τη σύγκριση με την προηγούμενη επιτυχία και πολλές φορές είναι αποτέλεσμα πίεσης εκ μέρους των δισκογραφικών.
Οι παραπάνω κατηγορίες δεν λειτουργούν απομονωμένα η μία από την άλλη. Αντίθετα, τα περισσότερα flops προκύπτουν από συνδυασμό παραγόντων. Ένας δίσκος μπορεί ταυτόχρονα να αποτελεί προϊόν εμπορικής πίεσης, αλλαγής σύνθεσης και αυτά προκαλούν μοιραία σε κρίση ταυτότητας. Αυτή η συσσώρευση είναι που οδηγεί στις πιο έντονες κρίσεις και αυτές σε πιθανές καταστροφές. Η κατανόηση αυτής της σύνθετης κατάστασης στην οποία πολλές διάσημες μπάντες βρέθηκαν κάποια περίοδο, είναι απαραίτητη για την κατανόηση μιας αλληλουχίας συμβάντων που τις οδήγησαν σε αποτυχίες. Παρακάτω κάθε ένα από τα άλμπουμ που θα αναφερθούν εντάσσεται, ρητά ή άρρητα, σε μία ή περισσότερες από αυτές τις κατηγορίες.
Και μέσα από αυτή τη χρονική και μουσική περιπλάνηση, γίνεται σαφές ότι τα flops στο heavy metal δεν είναι εξαιρέσεις, είναι μέρος της εξέλιξής του, είναι στην ίδια την φύση των καλλιτεχνών, είναι αναπόφευκτα και ίσως κάπου χρήσιμα.
Πάμε λοιπόν να δούμε μερικά πολύ χαρακτηριστικά flops, όχι όλα φυσικά, αλλά αυτά που πιθανόν να έκαναν την μεγαλύτερη και ..χειρότερη εντύπωση!
Καλώς ήρθατε στον κόσμο της… αποτυχίας!
Αν υπάρχει μία κατηγορία που ορίζει τα flops στο heavy metal, είναι αυτή. Η κρίση ταυτότητας δεν αφορά απλώς μια αλλαγή ήχου. Αφορά τη στιγμή όπου ένα συγκρότημα χάνει τη σύνδεση με αυτό που το έκανε αναγνωρίσιμο και σημαντικό. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα η ποιότητα. Είναι η ασυνέχεια. Το κοινό δεν ακούει απλώς έναν διαφορετικό δίσκο, ακούει μια διαφορετική μπάντα.
Πολύ χαρακτηριστικό πιστεύω παράδειγμα είναι το “Risk” (1999) των αγαπημένων μας MEGADETH. Θα μπορούσε κανείς να το δει εκτός από κρίση ταυτότητας και ως προσπάθεια μιας πιο εμπορικής προσέγγισης και πάλι θα ήταν αποδεκτό και αυτό. Πολλές φορές το ένα φέρνει το άλλο. Αλλά πιστεύω ότι το “Risk” αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα κρίσης ταυτότητας στο thrash metal. Μετά από μια πορεία που βασίστηκε στην ταχύτητα, την τεχνική και την επιθετικότητα, οι MEGADETH τότε επέλεξαν να κινηθούν προς πιο ήπιες και εμπορικές φόρμες. Οι κιθάρες είναι λιγότερο αιχμηρές, οι ρυθμοί πιο συγκρατημένοι και η συνολική αισθητική πιο προσβάσιμη και ανοιχτή για ένα πιο ευρύ κοινό. Το αποτέλεσμα δεν είναι απαραίτητα κακό σε απόλυτους όρους. Ωστόσο, η απόσταση από το thrash ύφος είναι τόσο μεγάλη που δημιουργεί την αίσθηση αποξένωσης. Ο Dave Mustaine εκείνα τα χρόνια σίγουρα βρισκόταν σε φάση αναζήτησης ευρύτερης αποδοχής και φυσικά η σύγκριση με την εμπορική επιτυχία των METALLICA λειτούργησε ως πίεση. Το “Risk” ήταν όμως αποτέλεσμα στρατηγικής επιλογής και γι’ αυτό η αντίδραση ήταν έντονη.
Οι CRIMSON GLORY είχαν καθιερωθεί ως ένα από τα πιο ιδιαίτερα σχήματα του progressive/power metal, με έντονη ατμόσφαιρα και με την χαρακτηριστική φωνή του Midnight. Όλος ο κόσμος περίμενε με κομμένη την ανάσα την συνέχεια του “Transcendence”. Όμως συνέβη το αδιανόητο πραγματικά! Το “Strange and Beautiful” (1991) απομακρύνεται δραματικά από αυτό το ύφος, υιοθετώντας πιο ήπιες και ραδιοφωνικές δομές, πιο rock και blues φόρμες και μια εντελώς διαφορετική αισθητική. Για εμένα ακόμα και σήμερα αυτή η κίνηση της μπάντας αποτελεί πραγματικά ένα μυστήριο, ακόμα και εάν λείπουν οι Ben Jackson και Dana Burnell . Η ένταση, το ύφος το στυλ, και η θεατρικότητα που χαρακτήριζαν τη μπάντα υποχωρούν θεαματικά, δίνοντας τη θέση τους σε μια πιο ουδέτερη προσέγγιση, που αταίριαστη με το background της μπάντας. Το ομώνυμο τραγούδι έχει μια ZEPPELIN αισθητική που μπορεί να ήταν οκ για τους GREAT WHITE αλλά όχι γι’ αυτούς. Αποτέλεσμα; Χάθηκαν… μέχρι που επανήλθαν με το… “Astronomica” (1999)
Σε αντίθεση με το “Strange and beautiful”, το πρόβλημα εδώ δεν είναι η κατεύθυνση, αλλά η συνοχή, και η διαταραγμένη πια σχέση με τον πυρήνα των οπαδών. Το “Astronomica” το οποίο δεν ήταν ένα κακό ή «διαφορετικό» άλμπουμ, μοιάζει αποσπασματικό, χωρίς σαφή πρασανατολισμό, παρά το γεγονός ότι η μπάντα επανέρχεται στο γνώριμο ύφος της και με αξιόλογες συνθέσεις μάλιστα. Η απουσία του Midnight όμως επηρεάζει καθοριστικά την αίσθηση του δίσκου αλλά και την ανταπόκριση του κοινού. Η φωνή, ως βασικό στοιχείο αναγνώρισης, λείπει, η πολύ αξιόλογη προσπάθεια τους δεν ανταμείβεται, και έχουμε ακόμα ένα τεράστιο flop, άδικο ή όχι. Κατά την γνώμη μου άδικο, αλλά τόσο μεγάλο που χρεοκόπησε την Rising Sun Records. Κρίμα..
Το “Chameleon” αποτελεί ένα από τα πιο ακραία παραδείγματα απόκλισης (χωρίς λόγο κιόλας) από τον ήχο μιας μπάντας. Οι HELLOWEEN, που είχαν συμβάλει καθοριστικά στη διαμόρφωση του power metal, επιλέγουν εδώ μια κατεύθυνση που ενσωματώνει pop, rock και ακόμη και ορχηστρικά στοιχεία. Η πολυμορφία του δίσκου δεν λειτουργεί ως πλεονέκτημα, αλλά ως τεράστια αρνητική έκπληξη. Αντίθετα, δημιουργεί ένα αποτέλεσμα χωρίς σαφή ταυτότητα, χωρίς προορισμό, που απογοήτευσε και δεν ήταν ικανό να βρει δικαίωση ούτε στο μέλλον. Εδώ η κρίση του οπαδού δεν μπορεί να ανεξάρτητη από το παρελθόν, αφού η αποστασιοποίηση από αυτό, είναι εξαιρετικά έντονη και μη αναμενόμενη. Η μουσική μπορεί να είναι καλή, αλλά είναι τόσο ξένη… Εσωτερικές εντάσεις, δημιουργικές διαφωνίες και αδιέξοδα επηρέαζαν άμεσα τη διαδικασία σύνθεσης, της παραγωγής και του ήχου της μπάντας. Το “Chameleon” αντικατοπτρίζει αυτή την αστάθεια και οδήγησε την μπάντα σε εμπορική πτώση.
Άλλο ένα flop είναι το “Stomp 442” (1995), των ANTHRAX όπου επιχειρούν εδώ μια στροφή προς alternative κατευθύνσεις και groove metal. Η ταχύτητα και η επιθετικότητα του thrash υποχωρούν, δίνοντας τη θέση τους σε βαριά, αλλά λιγότερο αιχμηρά riffs. Το αποτέλεσμα δεν είναι κατ’ ανάγκη αδύναμο, αλλά η απουσία των χαρακτηριστικών στοιχείων του συγκροτήματος είναι εμφανής και δημιουργεί πολύ αρνητικές επιπτώσεις. Η γενικότερη πίεση της εποχής οδηγούν σε μια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού, που δεν θα ταίριαζε ποτέ στους ANTHRAX και τους οδήγησε σε μια τρανή εμπορική αποτυχία.
Η εξέλιξη είναι απαραίτητη, αλλά όταν αποκόπτεται από το παρελθόν, οδηγεί σε ρήξη.
Στο heavy metal, η ταυτότητα δεν είναι περιορισμός. Είναι σημείο αναφοράς. Και όταν αυτό χαθεί, το αποτέλεσμα είναι σχεδόν πάντα το ίδιο, αποτυχία στην αποδοχή, ανεξαρτήτως προθέσεων.
Και μια που τα 90s ήταν η εποχή μεγάλων flops ας δούμε μερικά ακόμα. Γεγονός πως η δεκαετία του 1990 αποτέλεσε σημείο καμπής για το heavy metal. Με την άνοδο του grunge και του alternative rock, το είδος βρέθηκε, για πρώτη φορά μετά από χρόνια κυριαρχίας, σε θέση άμυνας και αυτοπροσδιορισμού. Οι αισθητικές αξίες άλλαξαν, το κοινό στράφηκε σε διαφορετικούς ήχους και πολλές από τις μεγάλες μπάντες του metal βρέθηκαν αντιμέτωπες με ένα κρίσιμο ερώτημα, προσαρμογή, διάλυση ή επιμονή; Όταν η απάντηση ήταν η προσαρμογή τότε το αποτέλεσμα ήταν συχνά προβληματικό, καθώς η ενσωμάτωση των νέων στοιχείων δεν συνοδευόταν από πραγματική καλλιτεχνική συνοχή.
Το “Generation swine” αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση μπάντας που προσπαθεί να επαναπροσδιοριστεί σε ένα εντελώς διαφορετικό μουσικό περιβάλλον. Οι MΟTLEY CRUE, σύμβολο του glam metal των 80s, ενσωματώνουν εδώ industrial στοιχεία, loops και πιο σύγχρονες παραγωγικές τεχνικές. Η αρχή έγινε με τον Jon Corabi και το “Motley Crue” άλμπουμ το 1994, όπου η διάθεση αλλαγής ήταν ήδη φανερή. “Ηeavier, grunge-influenced sound with down-tuned guitars”, έτσι χαρακτηρίστηκε τότε η προσπάθεια αυτή, αλλά το δεδομένο ήταν παρα την ποιότητα, ότι ο ήχος τους δεν είχε καμία πλέον σχέση με το παρελθόν. Με την επιστροφή του Vince Neil οι ελπίδες των οπαδών αναπτερώθηκαν, αλλά το νέο άλμπουμ και οι ιδέες τους, οδήγησαν τον ήχο τους σε κάτι ναι μεν πολύ πιο κοντά στην εποχή, αλλά πολύ πιο μακριά από τις ρίζες τους τους. Η απογοήτευση ήταν τεράστια και οδήγησε την μπάντα στα πιο σκοτεινά της χρόνια, παρα το γεγονός ότι το άλμπουμ σκαρφάλωσε μέχρι το νο4 του Billboard. Η αλήθεια είναι πως και στα δύο αυτά άλμπουμ οι Sixx και Lee ήθελαν να πάνε ένα βήμα μπροστά. Ήταν συνειδητή η αλλαγή της μουσικής κατεύθυνσης, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι και το κοινό σου θα σε ακολουθήσει. Όπως και έγινε δηλαδή και η πραγματικότητα είναι σκληρή, γιατί από τότε και από τα δυο άλμπουμ κανένα τραγούδι τους δεν ξαναμπήκε σε live set list της μπάντας.
Οι KISS επιχειρούν επίσης με το “Carnival of souls” (1997) μια από τις πιο ασυνήθιστες στροφές στην καριέρα τους, υιοθετώντας έναν σκοτεινό, σχεδόν grunge ήχο. Οι συνθέσεις είναι πιο βαριές, η ατμόσφαιρα πιο εσωστρεφής και η παραγωγή σαφώς επηρεασμένη από την αισθητική της εποχής. Και εδώ το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ποιότητα, αλλά η ασυμβατότητα. Η μπάντα ακούγεται σαν να προσπαθεί να ενταχθεί σε ένα πλαίσιο που δεν της ανήκει και φυσικά είναι μακριά από τον πυρήνα της. Απογοητευτικό, αλλά πιθανόν αυτή η πατάτα να οδήγησε και την μπάντα να πάρει σοβαρές αποφάσεις για το μέλλον της. Για να είμαστε τίμιοι και το “Music from The Elder” του 1981, επίσης λογίζεται ως μέγα flop στην ιστορία των KISS, σε σημείο που ακύρωσαν ολόκληρη περιοδεία.
Το “Slang” (1996) αποτελεί μία από τις πιο συνειδητές προσπάθειες προσαρμογής στο alternative κλίμα των 90s, αλλά αποτελεί ταυτόχρονα και παράδειγμα εμπορικής αναπροσαρμογής. Οι DEF LEPPARD εγκαταλείπουν τις εκθαμβωτικές παραγωγές των 80s, την καταπληκτική pop-rock αισθητική που είχαν και υιοθετούν έναν πιο γήινο ήχο, πιο κοντά στα δεδομένα της δεκαετίας που έτρεχε. Νομίζω ότι η επιλογή αυτή δεν είναι απαραίτητα αποτυχημένη σε καλλιτεχνικό επίπεδο, όσο και εάν αυτό σας φαίνεται παράδοξο, ωστόσο, η απόσταση από τον χαρακτηριστικό ήχο της μπάντας δημιουργεί αίσθηση ασυνέχειας, αλλά και ασυνέπειας. Αλλά δεν ξέρω και εάν θα μπορούσαν να συνεχίσουν και στο ίδιο μοτίβο χωρίς να γίνουν επικίνδυνα επαναλαμβανόμενοι. Αντιμέτωποι με την αλλαγή του μουσικού τοπίου δεν έμειναν αδρανείς, επιχείρησαν να ανανεωθούν, να κάνουν κάτι νέο. Το αποτέλεσμα ήταν ένας δίσκος που δεν ικανοποίησε πλήρως ούτε το παλιό ούτε κάποιο νέο κοινό, αν αυτό θα μπορούσε να υπάρξει από το πουθενά. Κακές κριτικές, μέτριες πωλήσεις και δυσαρεστημένοι οπαδοί, έκαναν το “Slang” ένα γενναίο flop σε όλα τα επίπεδα. Ας μην αναφέρω και το “X” καλύτερα..
Το “K.F.D.” (1997) των αγαπημένων μας WASP, σηματοδοτεί μια στροφή τους προς πιο σκοτεινές και industrial κατευθύνσεις παρά το γεγονός ότι ο Holmes ήταν πάλι εκεί. Εκεί όμως ήταν ξανά και οι κάκιστες σχέσεις του με τον Blackie! Η παραγωγή είναι πιο βαριά, η θεματολογία πιο ακραία και η συνολική αισθητική σαφώς επηρεασμένη από τις τάσεις της εποχής, τους απομακρύνει από το πολύ προσωπικό heavy metal rock ‘n’ roll που τους είχαμε μάθει. Θα παραδεχτώ ότι παρα το γεγονός ότι διατηρείται ένα μέρος της ταυτότητας, η αλλαγή ήταν αρκετά έντονη ώστε να προκαλέσει δυσφορία και αντίδραση των οπαδών εκείνα τα χρόνια. Παρόλα αυτά και προς τιμήν του ο Blackie Lawless μέχρι και σήμερα μιλά με τα καλύτερα λόγια για το “K.F.D.” και συνεχίζει να το υποστηρίζει! Παρόλα αυτά είναι μεγάλο flop! Sorry Blackie!
Μετά την επιτυχία του “Slave to the grind”, οι SKID ROW είχαν καταφέρει κάτι σπάνιο, να μεταβούν σε πιο σκληρό ήχο χωρίς να χάσουν την ταυτότητά τους. Αυτό ακριβώς έκανε τις προσδοκίες για το επόμενο βήμα ακόμη υψηλότερες. Το “Subhuman race” (1995) όμως επιχειρεί να κινηθεί σε ένα πιο σύγχρονο, “βρώμικο” και alternative πλαίσιο, επηρεασμένο εμφανώς από το κλίμα της δεκαετίας του 1990. Οι κιθάρες παραμένουν βαριές, αλλά η δομή των συνθέσεων και η συνολική αισθητική δείχνουν μια μπάντα που προσπαθεί να ευθυγραμμιστεί με την εποχή. Το αποτέλεσμα είναι διχαστικό. Δεν πρόκειται για έναν αδύναμο δίσκο σε τεχνικό επίπεδο, αλλά για έναν δίσκο που χάνει τη σαφήνεια της ταυτότητας που είχε κατακτηθεί προηγουμένως. Η αμεσότητα και η ένταση του παρελθόντος αντικαθίστανται από μια πιο προκάτ προσέγγιση. Το αποτέλεσμα το ξέρετε….
Το λεγόμενο trend-chasing στο heavy metal αποτελεί, σε μεγάλο βαθμό, προϊόν ιστορικής συγκυρίας. Οι μπάντες δεν λειτούργησαν σε κενό, αλλά σε ένα περιβάλλον όπου οι αισθητικές αξίες μεταβάλλονταν ραγδαία. Ωστόσο, η προσπάθεια προσαρμογής δεν συνοδεύτηκε πάντα από καλλιτεχνική συνοχή. Όταν η αλλαγή προκύπτει ως σπασμωδική αντίδραση και όχι ως εξέλιξη, το αποτέλεσμα είναι συχνά αποτυχημένο. Σε αντίθεση με την κρίση ταυτότητας, όπου η απομάκρυνση είναι εσωτερική και μερικές φορές ασυνείδητη, εδώ η πίεση είναι από το περιβάλλον και εξωτερική. Και σε πολλές περιπτώσεις, αυτή η πίεση οδηγεί σε επιλογές που δεν αντέχουν στον χρόνο.
Η συνέχεια και το τέλος του άρθρου σε λίγες μέρες…
