>
“The halo and the abyss”
Ο αγαπημένος Roy Khan, πρώην τραγουδιστής των KAMELOT, που τον απολαύσαμε πέρυσι στο Rock Hard Festival Greece μαζί με τον συνοδοιπόρο του στους CONCEPTION, Tore Ostby και στο ακουστικό show τους, αλλά και ως guest με τους Gus G. & Friends, έρχεται την Παρασκευή 17 Απριλίου στην Αθήνα (Gagarin205) και την Κυριακή 19 Απριλίου στη Θεσσαλονίκη (Eightball), για να παίξει ολόκληρο το κλασικό “The black halo” των KAMELOT, μαζί με άλλα κλασικά τραγούδια των Αμερικάνων power metallers, έχοντας μαζί του τους SEVEN SPIRES. Ο Σάκης Φράγκος, μίλησε μαζί του για τις ιστορίες πίσω από εκείνον τον δίσκο, δίχως να παραλείψει την ενημέρωση γύρω από το επερχόμενο σόλο άλμπουμ του όπως και αυτό των CONCEPTION. (Οι φωτογραφίες των KAMELOT, είναι από το photo session εκείνου του δίσκου, 21 χρόνια πριν).
Είμαι πολύ χαρούμενος που έχω τον Roy Khan για άλλη μια φορά μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή μου. Γεια σου Roy.
Γεια σου Σάκη, τι κάνεις;
Πολύ καλά. Είναι πάντα χαρά να μιλάω μαζί σου και να σε βλέπω να παίζεις live. Είναι μια πολύ ευχάριστη σύμπτωση ότι θα σε δούμε ξανά ζωντανά μετά από λίγους μήνες από το δικό μας φεστιβάλ, παρουσιάζοντας το “Black Halo and Beyond”, όπως λες.
Ναι, επιστρέφουμε σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη στις 17 και 19 Απριλίου.
Στις 17 η συναυλία στην Αθήνα και στις 19 στη Θεσσαλονίκη. Και ας μιλήσουμε για το άλμπουμ “Black Halo”, το οποίο θεωρώ ότι ήταν το σημείο καμπής στην καριέρα των KAMELOT. Το πιστεύεις αυτό;
Ναι, σε έναν βαθμό, με την έννοια ότι ήταν το άλμπουμ που πιθανότατα είχε τη μεγαλύτερη επίδραση στο κοινό. Αλλά οι KAMELOT ανέβαιναν σταδιακά με κάθε κυκλοφορία, ακόμα και από το “Siege Perilous” μέχρι και όταν αποχώρησα. Τα νούμερα ανέβαιναν, οι συναυλίες μεγάλωναν. Όμως το “Black Halo” ξεχώρισε σίγουρα, με την έννοια ότι άντεξε πραγματικά στον χρόνο. Έχει γίνει κάπως ένα κλασικό μέσα στο είδος. Και φυσικά συνδυάστηκε με το “One Cold Winter’s Night” show, που έδωσε και μια πολύ όμορφη οπτική διάσταση στα τραγούδια, μαζί και με κομμάτια από άλλα άλμπουμ, φυσικά. Αλλά αυτός ο συνδυασμός, νομίζω, ήταν πολύ δυνατός.
Και πρόκειται να αναδημιουργήσεις το “One Cold Winter‘s Night” show στη Νορβηγία, έτσι δεν είναι;
Ναι, τον Νοέμβριο. Θα στήσω το ίδιο show. Φυσικά, σε κάποιο βαθμό κάποια πράγματα θα είναι διαφορετικά. Αλλά στις 27 Νοεμβρίου θα το κάνω στον ίδιο χώρο όπου ηχογραφήθηκε το DVD το 2005. Και θα είναι sold-out και θα είναι υπέροχο.
Πώς προέκυψε η απόφαση να συνεχίσετε την ιστορία που ξεκίνησε στο “Epica” με ένα δεύτερο concept άλμπουμ; Ήταν από πριν αποφασισμένο ότι θα κάνετε δύο concept δίσκους;
Ναι. Η δυαδικότητα ήταν πάντα στοιχείο στους στίχους μου. Και ο Thomas ήταν απόλυτα σύμφωνος με τη θεματολογία. Και πριν καν κάνουμε το “Epica”, είχαμε ήδη αποφασίσει ότι θα είναι ένα άλμπουμ σε δύο μέρη. Δεν θυμάμαι αν το είχαμε επικοινωνήσει τότε… Μεταξύ “Epica” και “The Black Halo” αλλάξαμε δισκογραφική εταιρεία. Οπότε δεν ήμασταν απόλυτα σίγουροι για το budget που θα είχαμε, ούτε για τις ιδέες και τη φιλοσοφία της νέας εταιρείας. Δεν θέλαμε λοιπόν να υποσχεθούμε κάτι. Αλλά σίγουρα ήταν μια απόφαση που είχαμε πάρει για εμάς τους ίδιους, ότι θα ήταν ένα έργο σε δύο μέρη.
Και η νέα σας εταιρεία, η Steamhammer, νομίζω σας έδωσε μεγαλύτερο budget… ώστε να κάνετε για πρώτη φορά video clips στην ιστορία των KAMELOT. Και όλα κύλησαν ομαλά σε αυτό το κομμάτι.
Μέχρι το “Epica” δουλεύαμε με παλιά συμβόλαια. Και τα πράγματα άλλαξαν πολύ γρήγορα σε αυτό το είδος εκείνη την περίοδο. Έτσι, τα χρήματα που είχαμε για το “The Black Halo” μας έδωσαν την ελευθερία να κάνουμε ακριβώς αυτό που θέλαμε. Με τον τρόπο που θέλαμε. Είχαμε όλους τους καλύτερους συνεργάτες. Και αφιερώσαμε τον χρόνο που χρειαζόταν ώστε το άλμπουμ να γίνει όσο καλό τελικά έγινε.
Η αφήγηση καθόρισε πρώτα τη μουσική; Ή κάποια τραγούδια προέκυψαν πριν ξεκαθαριστεί ο ρόλος τους μέσα στην ιστορία;
Συνήθως γράφουμε πρώτα τη μουσική. Αυτό ισχύει και για τους CONCEPTION. Πάντα ξεκινάμε από τη μουσική. Σε κάποιες περιπτώσεις, στο “The Black Halo” και στο “Epica”, υπήρχε πρώτα το στιχουργικό περιεχόμενο. Αλλά κυρίως η μουσική έρχεται πρώτη. Πάντα μπορείς να προσαρμόσεις τους στίχους κάπως. Αλλά φυσικά, αν έχεις ένα συγκεκριμένο θέμα… Για παράδειγμα, στο “March of Mephisto”, το τραγούδι του Διαβόλου στην ιστορία δεν θα μπορούσε να είναι μπαλάντα. Δεν θα είχε νόημα. Η θεματολογία που έχεις για κάθε τραγούδι καθορίζει προφανώς και τα βασικά χαρακτηριστικά του.
Τώρα που ανέφερες το “March of Mephisto”, είχε σχεδιαστεί εξαρχής για να αποτυπώνει την κορύφωση της δύναμης του Mephisto πάνω στον Ariel; Ή αυτή η ερμηνεία προέκυψε αργότερα; Είχατε στο μυαλό σας ότι το άλμπουμ θα ξεκινά με το “March of Mephisto”;
Δεν θυμάμαι ακριβώς. Νομίζω ότι αυτή ήταν η γενική ιδέα. Αλλά μιλάμε για 20 χρόνια πριν, οπότε δεν μπορώ να είμαι σίγουρος.
Θυμάσαι ποιο τραγούδι του άλμπουμ χρειάστηκε τα περισσότερα takes ή τον περισσότερο φωνητικό πειραματισμό;
Όχι, δεν θυμάμαι. Μάλλον βαρετή απάντηση (γέλια).
Σκεφτόσουν ότι «υποδύεσαι» τον ρόλο του Ariel κατά την ηχογράφηση;
Πάντα προσπαθώ να ενσαρκώσω όποιον χαρακτήρα τραγουδώ. Ταυτόχρονα, το στιλ μου στο τραγούδι, ειδικά όταν τραγουδώ live, είναι ότι «χάνομαι» μέσα μου και το σώμα μου λειτουργεί αυθόρμητα. Μου αρέσει να λέω ότι ο τέλειος ορισμός της ευτυχίας για μένα είναι όταν συγκεντρώνεσαι απόλυτα και ο χρόνος σταματά. Απλώς υπάρχεις. Και αυτό νιώθω τις περισσότερες φορές όταν ανεβαίνω στη σκηνή. Χάνομαι μέσα στη μουσική, στη συμβίωση ανάμεσα στη μουσική, σε μένα και στο κοινό. Αυτό είναι το νόημα για μένα. Θα ήθελα να πω ότι ελέγχω περισσότερο το πώς κινούμαι στη σκηνή, αλλά όλες αυτές οι κινήσεις βγαίνουν πολύ φυσικά. Τις περισσότερες φορές λειτουργεί πολύ καλά. Κάποιες φορές ίσως είναι λίγο υπερβολικό ή και λίγο «cheesy». Αλλά όταν τραγουδώ δεν σκέφτομαι.
Τι έφερε ο Shagrath στον χαρακτήρα του Mephisto που θεώρησες μοναδικό;
Είναι μια πολύ δυνατή φωνή στο black metal, και παραμένει. Οι DIMMU BORGIR είναι ίσως το πρώτο συγκρότημα που σκέφτεται κανείς όταν μιλά για black metal, σίγουρα από τα κορυφαία. Και έτυχε να μένει μόλις 10 λεπτά από εμένα. Είναι Νορβηγός. Σκεφτήκαμε «γιατί όχι;». Επικοινώνησα μαζί του και τα υπόλοιπα είναι ιστορία.
Θυμάμαι το booklet του promo του “Black Halo” που είχαμε τότε. Εκεί ανέφερες ότι, εκτός από τον Shagrath, συμμετείχε και ο Jens Johansson από τους STRATOVARIUS. Είχα σημειώσει ότι έπαιζε με μια «βιολιστική» προσέγγιση που παρέπεμπε στο όργανο του διαβόλου. Ήταν αυτό κάτι που είχατε στο μυαλό σας, να ακούγονται τα πλήκτρα σαν βιολί;
Όχι ακριβώς. Αλλά φυσικά είχαμε στο μυαλό μας το στιλ του Jens και θεωρήσαμε ότι θα ταίριαζε απόλυτα. Και έχεις δίκιο ότι στη νορβηγική παράδοση το βιολί συνδέεται με τον διάβολο. Οπότε ταίριαξε τέλεια. Ήμουν επίσης τεράστιος θαυμαστής. Ο πατέρας του, Jan Johansson, ήταν διάσημος τζαζ μουσικός και είχε βγάλει έναν δίσκο που λεγόταν “Jazz på svenska”. Αυτός ο δίσκος ήταν ουσιαστικά το soundtrack της παιδικής μου ηλικίας. Η μητέρα μου τον λάτρευε. Τον ακούω ακόμα συχνά. Ήταν απίστευτο να έχουμε τον Jens, τον γιο του, να παίζει σε αυτά τα δύο κομμάτια του άλμπουμ.
Πώς προέκυψε η συνεργασία με τη Simone στο “The Haunting”;
Ήταν ήδη στο «κύκλωμα», με την έννοια ότι ηχογραφούσε σε στούντιο στη Γερμανία. Τη γνωρίζαμε μέσω του Sasha (Paeth, παραγωγού). Έχει υπέροχη φωνή και τότε ήταν μια ανερχόμενη μπάντα. Ταίριαζε απόλυτα στον χαρακτήρα. Και από τη στιγμή που ήθελε να το κάνει, το έκανε.
Και πώς διαμόρφωσε ο Sasha τον τελικό ήχο του άλμπουμ;
Ο Sasha είναι πάντα πολύ σημαντικός στο τελικό αποτέλεσμα. Άλλοτε περισσότερο, άλλοτε λιγότερο. Αλλά ειδικά σε εκείνο το άλμπουμ, όλοι ένιωθαν ότι υπήρχε τεράστιο potential. Ίσως ήμασταν και τυχεροί. Όλοι έκαναν τη δουλειά τους με εξαιρετικό τρόπο. Ήταν σαν να ευθυγραμμίστηκαν τα άστρα κατά την παραγωγή του “The Black Halo”. Πάντα τον θεωρούσαμε σαν πέμπτο μέλος. Παίζει και κιθάρες στον δίσκο. Μπορεί να αλλάξει ένα τραγούδι με μεταβάσεις ή να προσθέσει νέα μέρη. Αν δεν βρίσκαμε την ιδανική λύση, βοηθούσε ώστε να «δέσει» το κομμάτι. Εξαιρετικός παραγωγός και, πάνω απ’ όλα, εξαιρετικός άνθρωπος.
Χάρηκα πολύ που στο φεστιβάλ μας τον περασμένο Σεπτέμβριο είχες την ευκαιρία να συναντήσεις ξανά όχι μόνο τον Sasha, αλλά και τους ανθρώπους που είχαν κάνει τα backing vocals στο “The Black Halo”, στο πλαίσιο του reunion των HEAVENS GATE που είχαμε οργανώσει. Επίσης την Adrian από τους SEVEN SPIRES. Είναι το συγκρότημα που σε συνοδεύει, σωστά; Αν δεν κάνω λάθος, η Adrian θα αποδώσει και τα φωνητικά του Shagrath στη σκηνή; Γιατί κάνει harsh φωνητικά.
Κάνει και τα growls.
Οπότε ήταν σαν μια επανένωση με την «ομάδα» του “The Black Halo”.
Ναι, σωστά. Ήταν η πρώτη φορά που είδα τον Sasha… Δηλαδή μιλούσαμε, αλλά ήταν η πρώτη φορά που τον είδα από κοντά μετά από περίπου 20 χρόνια. Ήταν backstage στο Rock Hard Festival. Ήταν μια πολύ όμορφη στιγμή.
Έχουμε τα interludes σε όλο το άλμπουμ. Τα είχατε σκεφτεί σαν αφηγηματικές «αλλαγές σκηνής», όπως στην όπερα; Ποια ήταν η λογική σας πάνω σε αυτό;
Ήταν ένας συνδυασμός από μικρά κομμάτια που είχαμε και νιώθαμε ότι ταιριάζουν μουσικά, αλλά και ότι ενισχύουν την ιστορία ή την ατμόσφαιρα των τραγουδιών που τα περιβάλλουν. Για μένα, είναι στοιχεία που προσθέτουν και στο θεατρικό στοιχείο του συνολικού έργου. Ένα fun fact που πολλοί γνωρίζουν είναι ότι αν βάλεις το CD και κάνεις rewind, υπάρχει ένα κρυφό κομμάτι πριν ξεκινήσει το “The Black Halo”. Δεν το ήξερες;
Δεν το ήξερα, και παρότι το έχω ακούσει άπειρες φορές, έχω δύο-τρεις εκδόσεις του “Black Halo” και δεν έχω πάει ποτέ πριν από το πρώτο track. Δεν βγάζει και πολύ νόημα να το κάνεις.
Ναι, δεν βγάζει νόημα. Αλλά αν το κάνεις, υπάρχει ένα κρυφό κομμάτι.
Θα το δοκιμάσω στο αμάξι μόλις φύγω. Έχω ήδη ένα από αυτά τα CD. Υπάρχει και στην έκδοση των 20 χρόνων;
Υποθέτω ναι. Είναι ένα ακόμη interlude, απλώς βρίσκεται πριν ξεκινήσουν όλα. Πρέπει να το τσεκάρεις. Δεν είναι ακριβώς τραγούδι, αλλά κάτι που προσθέτει στο συνολικό θεατρικό ύφος του άλμπουμ.
Σε ένα από αυτά τα interludes, το “Un assassinio molto silenzioso”, η Cynthia Rizzo τραγουδά στα ιταλικά. Πιστεύεις ότι δίνει αυτό το cabaret ύφος σε εκείνο το σημείο;
Αυτό το μικρό κομμάτι είχε ήδη ένα cabaret ύφος πριν το τραγουδήσει. Αλλά το γεγονός ότι τραγούδησε στα ιταλικά το απογείωσε. Είχα γράψει τους στίχους και τη μελωδία, αλλά όταν μεταφράζονται στα ιταλικά, προκύπτουν ζητήματα με φράσεις και συλλαβές. Εκείνη κατάφερε να το προσαρμόσει εξαιρετικά. Και ο τρόπος που το ερμήνευσε πρόσθεσε πολλά στο κομμάτι.
Έχει κάποια σχέση με τον Robert Hunecke από τους HEAVENS GATE;
Ήταν η σύζυγος του Robert, ναι.
Γιατί βλέπω το Rizzo και το Hunecke–Rizzo και όλα συνδέονται με τους HEAVENS GATE, οπότε λέω…
Ναι, ήταν η σύζυγος του Robert. Σωστά.
Ποιο τραγούδι θεωρείς ότι αποτυπώνει καλύτερα τη μουσική ταυτότητα του “The Black Halo”;
Αυτό είναι πολύ δύσκολο να απαντηθεί. Όπως σε κάθε άλμπουμ που κάναμε, κινηθήκαμε με ειλικρίνεια σε όλα: από μπαλάντες μέχρι mid-tempo και πολύ γρήγορα κομμάτια. Όλα αποτελούν μέρος της συνολικής ταυτότητας. Δεν μπορώ να ξεχωρίσω ένα τραγούδι που να το εκπροσωπεί πλήρως.
Οι KAMELOT είχαν πάντα τα κλασικά power metal κομμάτια με διπλή κάσα και τις μπαλάντες. Αλλά εδώ το άλμπουμ ισορροπεί ανάμεσα σε πιο «κλασικά» KAMELOT τραγούδια, όπως τα “Soul Society” και “When the Lights Are Down”, και κομμάτια όπως το “Memento Mori”, που πολλοί σήμερα, 20 χρόνια μετά, θεωρούν το καλύτερο του δίσκου, ή το “March of Mephisto”, που τότε ήταν κάπως ασυνήθιστα για KAMELOT. Ποιος ήταν ο μουσικός σας στόχος πριν μπείτε στο στούντιο; Θέλατε αυτή την ποικιλία;
Ναι, όπως είπα, πάντα θέλαμε αυτή την ποικιλία. Και φυσικά ο τρόπος που προέκυψε το “March of Mephisto”… Μπορείς να πεις ότι όλα τα κομμάτια είναι σημαντικά, γιατί το καθένα καλύπτει το δικό του μέρος στην ιστορία. Αλλά το “March of Mephisto” ήταν ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί η ιστορία περιστρέφεται γύρω από κάποιον που πουλάει την ψυχή του, οπότε ο διάβολος, ή ο Mephisto, είναι καθοριστικός παράγοντας. Από την άλλη, το “Memento Mori” θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι εκφράζει καλύτερα το άλμπουμ συνολικά, γιατί περιλαμβάνει πολλά από τα θεματικά στοιχεία της ιστορίας, αλλά και μουσικά έχει τα πάντα: μπαλαντοειδή μέρη, mid-tempo και πιο γρήγορα σημεία. Είναι μεγάλο κομμάτι, αλλά αποτυπώνει πολλά από αυτά που είναι το άλμπουμ.
Διάβαζα στο αρχικό δελτίο Τύπου του “The Black Halo” ότι «υπάρχουν πολλές αναφορές και στη δική μας ζωή, προσωπικές εμπειρίες και πολιτικές απόψεις, όπως ο πόλεμος στο Ιράκ». Πιστεύεις ότι ζούμε κάτι παρόμοιο σήμερα, 20 χρόνια μετά;
Δεν μου αρέσει να μιλάω για πολιτική, αλλά σίγουρα η εποχή που ζούμε είναι… Είναι σχεδόν απίστευτο πού έχουμε φτάσει και πόσο γρήγορα έγιναν όλα. Μέσα σε πέντε-έξι χρόνια έχουν συμβεί τόσα πολλά που νομίζω ότι πολύς κόσμος φοβάται. Είναι σαν οι απειλές να πλησιάζουν όλο και περισσότερο την ασφαλή ζωή που είχαμε σε αυτό το μέρος του κόσμου.
Ήδη βρίσκεσαι σε περιοδεία, θα σε δούμε στην Ευρώπη, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη μαζί με τους SEVEN SPIRES. Μπορείς να πεις στον κόσμο τι θα δει στο “Black Halo and Beyond” tour;
Θα δουν εμένα, τον αυθεντικό τραγουδιστή του άλμπουμ, να ερμηνεύω αυτά τα πολύ σημαντικά τραγούδια. Είναι σημαντικά για μένα και για πολύ κόσμο, και το άλμπουμ έχει αφήσει το στίγμα του στο είδος. Για όσους δεν με έχουν δει live, είμαι από αυτούς τους καλλιτέχνες που πρέπει να τους ζήσεις στη σκηνή. Είναι τελείως διαφορετικό από το να με ακούς σε δίσκο. Καταλαβαίνεις καλύτερα τι κάνω όταν με βλέπεις ζωντανά. Θα δείτε μια πολύ καλά προετοιμασμένη μπάντα. Έχω μαζί μου τους SEVEN SPIRES, τον Caio Kehyayan και δύο κιθαρίστες. Όλοι ανυπομονούμε να παίξουμε αυτά τα κομμάτια. Και ελπίζω να έρθει πολύς κόσμος σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Και δεν θα παίξεις μόνο τραγούδια από το “Black Halo”, σωστά; Θα υπάρχουν και κομμάτια από άλλες περιόδους των KAMELOT;
Ναι, αυτό είναι το “Beyond”. Θα υπάρχουν και κάποια τραγούδια από άλλα άλμπουμ. Θα δείτε.
Τέλεια. Υπάρχει επίσης ένα solo άλμπουμ που ετοιμάζεις, και φυσικά το νέο υλικό των CONCEPTION, από ό,τι βλέπω και από τα social. Έχουν προχωρήσει οι συνθέσεις;
Σε μεγάλο βαθμό, ναι.
Θες να σχολιάσεις και τα δύο;
Ναι. Δουλεύω το solo υλικό, και ταυτόχρονα τρέχει και η παραγωγή για τους CONCEPTION. Προχωρούν παράλληλα, αλλά προσπαθούμε να απομονώνουμε χρονικά περιόδους για να επικεντρωνόμαστε κάθε φορά σε ένα πράγμα. Φυσικά θα υπάρξει κάποια απόσταση ανάμεσα στις κυκλοφορίες. Και τα δύο πάνε πολύ καλά. Υπάρχει κατανόηση και από τις δύο πλευρές, ώστε να λειτουργήσει αυτό σωστά. Οι CONCEPTION είναι κάτι διαφορετικό, αλλά πιστεύω ότι μπορούμε να το διαχειριστούμε με τρόπο που να ωφελεί και τα δύο projects, αξιοποιώντας τη μεταξύ τους «συνέργεια».
Πριν κλείσουμε, θα ήθελα ένα μήνυμα προς τον κόσμο που θα έρθει στις συναυλίες. Αθήνα 17 Απριλίου και Θεσσαλονίκη 19 Απριλίου.
Όπως είπα, θα ανέβουμε στη σκηνή με τεράστια όρεξη και με μια εξαιρετικά προετοιμασμένη μπάντα. Οι SEVEN SPIRES μαζί με τον Caio Kehyayan θα δώσουν ένα show που θα θυμάστε για πάντα. Ελπίζω να σας δω όλους στην Αθήνα στις 17 Απριλίου και στη Θεσσαλονίκη στις 19. Τα λέμε εκεί.
Σε ευχαριστώ πολύ.
Σάκης Φράγκος
