Από το Ρόδον στο Floyd, μια αναδρομή στις συναυλίες των Βρετανών στην Ελλάδα.
Η σχέση των PARADISE LOST με το ελληνικό κοινό κρατάει εδώ και 34 χρόνια, έχοντας αντέξει σε αλλεπάλληλες μουσικές μεταμορφώσεις, αλλαγές στη σύνθεση και μια συναυλιακή παρουσία που ελάχιστα metal συγκροτήματα μπορούν να συναγωνιστούν. Από το Ρόδον των αρχών της δεκαετίας του ’90 μέχρι τις μεγάλες φεστιβαλικές διοργανώσεις και τις επετειακές εμφανίσεις των τελευταίων χρόνων, οι Βρετανοί έχουν εμφανιστεί στη χώρα μας δεκάδες φορές, παρουσιάζοντας σχεδόν όλες τις διαφορετικές περιόδους της δισκογραφίας τους.
Δεν ήταν άλλωστε λίγες οι περιπτώσεις όπου η ανταπόκριση των Ελλήνων οπαδών ξεπερνούσε τις προσδοκίες του ίδιου του συγκροτήματος, καθιστώντας την Ελλάδα έναν από τους σταθερότερους συναυλιακούς προορισμούς του. Με αφορμή την επικείμενη εμφάνισή τους στο Floyd της Αθήνας, στις 11 Νοεμβρίου, επιστρέφουμε σε όλη αυτή τη διαδρομή, ανασύροντας περιστατικά, παλιές μαρτυρίες και ιστορίες που έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ακόμη και σήμερα.
1992–1994: Οι πρώτες συναυλίες στο Ρόδον
Η αρχή έγινε στις 3 Οκτωβρίου 1992 στο Ρόδον, με τους NIGHTFALL να αναλαμβάνουν το άνοιγμα της βραδιάς. Οι PARADISE LOST είχαν μόλις κυκλοφορήσει το τρίτο τους άλμπουμ, “Shades of God”, και συγκαταλέγονταν στα πρώτα διεθνή συγκροτήματα του death/doom metal που επισκέφθηκαν την Ελλάδα, σε μια περίοδο κατά την οποία η εγχώρια ακραία σκηνή αποκτούσε σταδιακά τη δική της δυναμική. Η συναυλία αυτή αποτέλεσε μία από τις πρώτες μεγάλες εμφανίσεις ξένου συγκροτήματος με death metal καταβολές στη χώρα μας, μόλις τρεις εβδομάδες πριν από την επίσκεψη των NAPALM DEATH.
Η περιοδεία του “Shades of God” ξεχώρισε για τη γεωγραφική της έκταση, καθώς οι Βρετανοί δεν περιορίστηκαν στις καθιερωμένες συναυλιακές αγορές. Εμφανίστηκαν σε χώρες όπως το Ισραήλ, η Πολωνία, η Σλοβενία, η Εσθονία και η Ελλάδα, όπου το κοινό διψούσε για συναυλίες και υποδεχόταν με ενθουσιασμό τα συγκροτήματα που έφταναν μέχρι εκεί. Οι ίδιοι είχαν εκφράσει την επιθυμία τους να παίζουν όπου το επέτρεπαν οι συνθήκες, ακόμη και σε χώρες με περιορισμένες εμπορικές προοπτικές, όπως η Νότια Αφρική, χωρίς να θεωρούν απαραίτητο κριτήριο το μέγεθος της αγοράς.
Η ανταπόκριση στην Αθήνα ξεπέρασε κατά πολύ τις αρχικές προσδοκίες τους. Οι PARADISE LOST περίμεναν περίπου 400 με 500 θεατές, αλλά τελικά βρέθηκαν μπροστά σε περίπου 800 άτομα, που συμμετείχαν ενεργά σε όλη τη διάρκεια της συναυλίας. Έπαιξαν υλικό και από τα τρία τους άλμπουμ, με εναρκτήριο τραγούδι το “Pity the sadness”, για το οποίο είχαν γυρίσει και αντίστοιχο video. Το encore περιλάμβανε τα “As I die” και “Eternal”, ενώ στο ενδιάμεσο ακούστηκαν τραγούδια που δεν ξανακούσαμε ζωντανά από τους ίδιους, όπως τα “Dead emotion”, “Shattered” και “Daylight torn”.
Σε μεταγενέστερες αναφορές τους είχαν σταθεί ιδιαίτερα στη θερμή συμπεριφορά του ελληνικού κοινού, το οποίο όπως χαρακτηριστικά θυμούνταν, τραγουδούσε ακόμη και τις κιθαριστικές μελωδίες. Ο Nick Holmes είχε μάλιστα αναφέρει πως οι NIGHTFALL του θύμισαν τους Ολλανδούς THE GATHERING, μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση για δύο συγκροτήματα που εκείνη την εποχή κινούνταν σε συγγενικά μουσικά μονοπάτια.
Η δεύτερη εμφάνισή τους στην Ελλάδα έγινε στις 17 Απριλίου 1994, ξανά στο Ρόδον, σε μια περίοδο που το “Icon” είχε καθιερώσει τους PARADISE LOST ως ένα από τα σημαντικότερα ονόματα του ευρωπαϊκού metal, με τον μουσικό Τύπο της εποχής να τους αποκαλεί συχνά «τους νέους METALLICA».» Το συγκρότημα είχε απομακρυνθεί από τις death metal καταβολές του, διαμορφώνοντας έναν προσωπικό ήχο στον οποίο πρωταγωνιστούσαν τα ογκώδη riff του Aaron Aedy, οι χαρακτηριστικές μελωδίες του Greg Mackintosh και η έντονη βρετανική ταυτότητα.
Λίγο πριν από την επιστροφή τους, ο Aedy είχε δηλώσει πως ανυπομονούσε να βρεθεί ξανά στη σκηνή του Ρόδον, χαρακτηρίζοντας την πρώτη τους συναυλία στην Ελλάδα ως μία από τις αγαπημένες του. Είχε μάλιστα σχολιάσει πως η σκηνή του ιστορικού club ήταν τόσο ψηλή, ώστε την ώρα που έπαιζε ένιωθε σχεδόν ίλιγγο. Κατά τη διάρκεια της συναυλίας, ο Nick Holmes έδωσε ένα χαρακτηριστικό δείγμα του φλεγματικού του χιούμορ, προλογίζοντας το “Widow” με την ατάκα “This is for Courtney”, σε μια αναφορά στην Courtney Love, σύζυγο του τραγουδιστή και κιθαρίστα των NIRVANA, Kurt Cobain, ο οποίος είχε αυτοκτονήσει λίγες ημέρες νωρίτερα. Ήταν και η τελευταία φορά που τους βλέπαμε με τον αυθεντικό τους drummer, Matthew Archer.
1996–1997: Η περίοδος του “Draconian times” και η αλλαγή κατεύθυνσης
Οι PARADISE LOST επέστρεψαν στο Ρόδον στις 17 και 18 Φεβρουαρίου 1996, στο πλαίσιο της περιοδείας του “Draconian times”, έχοντας φτάσει πλέον στην πιο επιτυχημένη εμπορικά περίοδο της ιστορίας τους. Ο συγκεκριμένος δίσκος είχε διευρύνει σημαντικά το ακροατήριό τους, διατηρώντας παράλληλα τη χαρακτηριστική σκοτεινή τους ταυτότητα. Οι δύο εμφανίσεις ξεχώρισαν για τον εξαιρετικό ήχο, με τις κιθάρες των Aaron Aedy και Greg Mackintosh να αναδεικνύονται με εντυπωσιακή καθαρότητα.
Παρότι το μεγαλύτερο μέρος του προγράμματος παρέμεινε ίδιο, με υλικό αποκλειστικά από τα τρία τελευταία τους άλμπουμ, υπήρξαν ορισμένες διαφοροποιήσεις. Το Σάββατο ακούστηκε το “Sweetness”, από το “Seals the sense” EP, ενώ την Κυριακή παρουσιάστηκε η διασκευή στο “Walk away” των THE SISTERS OF MERCY, η οποία είχε συμπεριληφθεί στο single του “The last time”.
Τις δύο βραδιές άνοιξαν οι NIGHTFALL, ενώ την Κυριακή επρόκειτο να εμφανιστούν και οι ROTTING CHRIST, οι οποίοι τελικά δεν συμμετείχαν λόγω προσωπικών προβλημάτων, σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής. Σε δηλώσεις του την επομένη των συναυλιών, ο Nick Holmes χαρακτήρισε το ελληνικό κοινό φανταστικό, τονίζοντας πως η συμμετοχή του κατά τη διάρκεια της εμφάνισης ωθούσε το συγκρότημα να δίνει το μέγιστο των δυνατοτήτων του και παρά το γεγονός ότι οι PARADISE LOST ήταν συναυλιακά ανενεργοί για σχεδόν οκτώ εβδομάδες, αυτό δεν φάνηκε στην απόδοσή τους.
Δεν χρειάστηκε να περάσουν παρά λίγοι μήνες για να βρεθούν ξανά στην Ελλάδα, αυτή τη φορά στο Rock of Gods, στις 13 Ιουλίου 1996, στην Aποβάθρα 3 του λιμανιού του Πειραιά. Η εμφάνιση είχε μια ιδιαιτερότητα, καθώς οι PARADISE LOST δεν συμμετείχαν στη metal ημέρα του φεστιβάλ, αλλά στη δεύτερη, μαζί με τους BAD RELIGION, THE JESUS AND MARY CHAIN, VIOLENT FEMMES, DEAD MOON και τους εγχώριους BOKOMOLECH. Αξιοσημείωτη ήταν η παρουσία metal οπαδών που είχαν βρεθεί στον χώρο αποκλειστικά για τους Βρετανούς, δημιουργώντας μια ενδιαφέρουσα αντίθεση με τον μουσικό χαρακτήρα της υπόλοιπης διοργάνωσης.
Σε συνέντευξη που μας είχε παραχωρήσει αρκετά χρόνια αργότερα, ο Greg Mackintosh είχε ερωτηθεί για μια παλιότερη δήλωση του συγκροτήματος, σύμφωνα με την οποία είχαν απειλήσει ότι θα έπαιζαν αποκλειστικά τραγούδια από το πρώτο τους άλμπουμ εάν δεν τους τοποθετούσαν στη metal ημέρα. Ο ίδιος είχε παραδεχτεί γελώντας ότι κάτι τέτοιο θα ήταν αυτοκτονικό για τους PARADISE LOST, ενώ θυμόταν ακόμη τους ασυνήθιστα αυστηρούς ελέγχους ασφαλείας στα παρασκήνια του φεστιβάλ. Ο Nick Holmes, από την πλευρά του, θυμόταν την περάξενη διαδρομή που είχαν ακολουθήσει με το λεωφορείο για να φτάσουν στον χώρο.
Η επόμενη επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1997 στο Ρόδον και την επομένη στον Μύλο της Θεσσαλονίκης, με τους PARADISE LOST να έχουν μόλις κυκλοφορήσει το “One second”. Οι ηλεκτρονικές επιρροές είχαν πλέον αποκτήσει σημαντικό χώρο στις συνθέσεις, με τον Mackintosh να αναλαμβάνει επίσης τα πλήκτρα και τον Nick Holmes να έχει εγκαταλείψει εντελώς τα ακραία φωνητικά των πρώτων χρόνων. Η αλλαγή ήταν εμφανής και στην εμφάνισή τους καθώς τα μέλη του συγκροτήματος είχαν υιοθετήσει κοντά μαλλιά, ενώ η απομάκρυνση από τον ήχο που τους είχε καθιερώσει προκαλούσε ήδη διαφορετικές αντιδράσεις στους οπαδούς. Τα επόμενα πέντε χρόνια χωρίς συναυλία τους στην Ελλάδα, οι PARADISE LOST θα συνέχιζαν ακόμη πιο έντονα τους μουσικούς τους πειραματισμούς, κυρίως με το αμφιλεγόμενο “Host”.
2002–2006: Η επιστροφή και οι συχνότερες επισκέψεις
Το καλοκαίρι του 2002, οι PARADISE LOST ήταν να συμμετάσχουν στο Rockwave Festival, μαζί με τους SLAYER, DREAM THEATER, HALFORD, IN FLAMES, JAG PANZER, MOTÖRHEAD, NEVERMORE, OPETH και RUNNING WILD. Η διοργάνωση που ήταν προγραμματισμένη για το διάστημα 1-3 Ιουλίου στο Ολυμπιακό Κέντρο Ιππασίας Ελληνικού, ακυρώθηκε τελικά λόγω προβλημάτων με τις αρμόδιες αρχές, οι οποίες δεν παραχώρησαν τις απαραίτητες άδειες και επικαλέστηκαν ζητήματα δημόσιας ασφάλειας.
Λίγους μήνες μετά την ακύρωση και πέντε χρόνια μετά την τελευταία τους συναυλία στην Ελλάδα, οι PARADISE LOST επέστρεψαν στη χώρα μας με δύο εμφανίσεις στις 20 και 21 Δεκεμβρίου 2002, στον Μύλο της Θεσσαλονίκης και στο Ρόδον της Αθήνας αντίστοιχα, με το “Symbol of life” να σηματοδοτεί μια νέα περίοδο για το συγκρότημα. Είχαν προηγηθεί τα “Host” και “Believe in nothing”, δύο κυκλοφορίες που αποτύπωναν με διαφορετικό τρόπο την αναζήτηση μιας νέας μουσικής ταυτότητας. Το “Symbol of life” επανέφερε πιο αισθητά τις κιθάρες, διατηρώντας παράλληλα αρκετά από τα ηλεκτρονικά και ατμοσφαιρικά στοιχεία της προηγούμενης περιόδου. Αντίστοιχα, το συναυλιακό τους πρόγραμμα περιλάμβανε τραγούδια από σχεδόν ολόκληρη τη δισκογραφική τους διαδρομή, με τη διασκευή στο “Smalltown boy” των BRONSKI BEAT να αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της αισθητικής που είχαν υιοθετήσει.
Από εκείνο το σημείο οι επισκέψεις τους έγιναν συχνότερες, με τις περισσότερες συναυλίες να είναι sold out. Τον Νοέμβριο του 2003 πραγματοποίησαν δύο διαδοχικές εμφανίσεις στο Gagarin 205 της Αθήνας, στις 21 και 22 του μήνα, με τους NIGHTFALL να επιστρέφουν στον ρόλο του special guest, έντεκα χρόνια μετά την πρώτη κοινή τους συναυλία στο Ρόδον. Κατά τη διάρκεια της μίας εμφάνισης, ο Nick Holmes αφιέρωσε το “Mercy” στον Jim Morrison, καθώς ένας οπαδός είχε κρεμάσει ένα πανό με τη φωτογραφία του στον εξώστη.
Ακολούθησε μια τρίτη εμφάνιση στην Υδρόγειο της Θεσσαλονίκης, στις 23 Νοεμβρίου. Τον Δεκέμβριο του 2004 έδωσαν δύο ακόμη συναυλίες, στις 11 Δεκεμβρίου στη Θεσσαλονίκη και στις 12 στην Αθήνα, έχοντας αυτή τη φορά μαζί τους τους ATROCITY και LEAVES’ EYES. Πίσω από τα τύμπανα βρισκόταν πλέον ο Jeff Singer, ο οποίος είχε αντικαταστήσει τον Lee Morris, ενώ οι Nick Holmes και Greg Mackintosh είχαν αρχίσει να αφήνουν ξανά μακριά μαλλιά. Παράλληλα, παρουσίασαν για πρώτη φορά στο κοινό τα “Close your eyes”, “Grey” και “Redshift” από το επερχόμενο ομότιτλο άλμπουμ τους. Η αθηναϊκή εμφάνιση αποδείχθηκε και η τελευταία τους στο ιστορικό club της οδού Μάρνη, το οποίο έκλεισε οριστικά λίγους μήνες αργότερα, τον Μάιο του 2005.
Τον Ιανουάριο του 2006 ακολούθησαν δύο ακόμη συναυλίες, στις 21 Ιανουαρίου στον Μύλο και την επομένη στο Club 22 στην Αθήνα. Την ημέρα της αθηναϊκής συναυλίας, ένα δριμύ κύμα κακοκαιρίας σιβηρικής προέλευσης άρχισε να σαρώνει την Ελλάδα φέρνοντας μαζί του ακραίο ψύχος και απότομη πτώση της θερμοκρασίας. Μαζί με τους PARADISE LOST βρισκόταν ο σκηνοθέτης Diran Noubar, ο οποίος εκείνη την περίοδο εργαζόταν πάνω στο “Over the madness”, ένα εκτενές και ιδιαίτερα προσωπικό ντοκιμαντέρ για την ιστορία του συγκροτήματος και του gothic metal. Το DVD κυκλοφόρησε το 2007 και περιλάμβανε backstage υλικό αλλά και ζωντανά πλάνα από τη συγκεκριμένη συναυλία.
Η συχνότητα των εμφανίσεών τους δεν σήμαινε απαραίτητα ότι κάθε επίσκεψη επεφύλασσε διαφορετική επιλογή τραγουδιών. Αυτό ήταν άλλωστε κάτι που είχε επισημανθεί στον Greg Mackintosh σε συνέντευξη που μας είχε παραχωρήσει πριν από τη συναυλία τους στο Club 22, με αφορμή το γεγονός ότι ένα συγκρότημα που δεν δίσταζε να αναλαμβάνει τόσο μεγάλα δημιουργικά ρίσκα επέλεγε να κινείται περισσότερο εκ του ασφαλούς στις συναυλίες του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούσε η σταθερή παρουσία του “As I die”, τη στιγμή που τραγούδια όπως τα “Mortals watch the day” και “Pity the sadness” απουσίαζαν από το setlist.
Η απάντηση του Mackintosh είχε ενδιαφέρον. Όπως εξηγούσε, προσπαθούσαν να λαμβάνουν υπόψη τις επιθυμίες της πλειονότητας των οπαδών, ενώ ειδικά στην Ελλάδα συνήθιζαν να παίζουν τραγούδια που δεν παρουσίαζαν σε άλλες χώρες. Μάλιστα, είχε αναφέρει τα “Widow” και “Sweetness”, που ακούστηκαν εκείνη τη βραδιά, αποκαλύπτοντας ότι ο τότε drummer τους, Jeff Singer, δεν είχε παίξει ποτέ προηγουμένως το πρώτο. Η συζήτηση είχε επεκταθεί και στο “Gothic”, με τον Mackintosh να παραδέχεται ότι εξέταζαν σοβαρά το ενδεχόμενο επαναφοράς τραγουδιών από εκείνη την περίοδο, κάτι που έμελλε να πραγματοποιηθεί σχετικά σύντομα.
Σε διαφορετική συνέντευξη που μας είχε παραχωρήσει ο Nick Holmes, είχε κληθεί να σχολιάσει τα παράπονα ορισμένων οπαδών για τη νωχελική παρουσία του στη σκηνή. Η απάντησή του ήταν χαρακτηριστική: «Για να είμαι ειλικρινής, όταν ερμηνεύω τα παλιά τραγούδια δεν αισθάνομαι τίποτα. Δεν είναι ότι βαριέμαι. Εξάλλου η μουσική μας είναι πολύ σκοτεινή και heavy, οπότε δεν μπορώ και να γελάω επί σκηνής. Έχει να κάνει και με τη διάθεσή σου. Κάθε συναυλία είναι διαφορετική. Τελικά όμως αυτό που έχει σημασία είναι να κάνεις ό,τι καλύτερο μπορείς. Όντως πολλοί άνθρωποι έρχονται και μου λένε ότι πάνω στη σκηνή φαίνομαι πολύ μίζερος, αλλά ρε παιδιά έτσι είναι η φάτσα μου».
2007–2009: Σταθερή παρουσία, απρόοπτες εξελίξεις
Το 2007 υπήρξε μια ακόμη ενδιαφέρουσα χρονιά, καθώς οι PARADISE LOST εμφανίστηκαν δύο φορές στην Αθήνα. Η πρώτη πραγματοποιήθηκε στις 8 Ιουλίου στο Gagarin Open Air Festival, στο γήπεδο Baseball του Ελληνικού, σε μια βραδιά με ιδιαίτερα δυνατό line-up, στο οποίο συμμετείχαν οι TYPE O NEGATIVE, ROTTING CHRIST, SUN OF NOTHING και OPENED PARADISE. Η κοινή παρουσία των PARADISE LOST και TYPE O NEGATIVE είχε ξεχωριστό ενδιαφέρον, με τους Αμερικανούς να βρίσκονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, ενώ οι Βρετανοί προωθούσαν το “In requiem”, έναν δίσκο που τους είχε επαναφέρει αισθητά κοντά στον γνώριμο, κιθαριστικό τους ήχο. Ανάμεσα στις ευχάριστες εκπλήξεις του setlist ήταν τα “Pity the sadness”, “Gothic” και “Eternal”, τρεις συνθέσεις που είχαν απουσιάσει για αρκετά χρόνια από τις ζωντανές εμφανίσεις τους.
Η δεύτερη αθηναϊκή συναυλία, στις 9 Δεκεμβρίου στο Gagarin 205, με τους MENCEA να ανοίγουν τη βραδιά, αποτέλεσε μία από τις πιο ιδιαίτερες περιπτώσεις της ελληνικής συναυλιακής τους ιστορίας. Μόλις μία ημέρα νωρίτερα είχε ακυρωθεί η προγραμματισμένη εμφάνισή τους στη Θεσσαλονίκη, λόγω σοβαρού προβλήματος υγείας του Nick Holmes. Η αθηναϊκή συναυλία πραγματοποιήθηκε κανονικά, αλλά με αισθητά περιορισμένη διάρκεια, προκαλώντας απογοήτευση σε αρκετούς παρευρισκόμενους.
Σε συνέντευξη που μας είχε παραχωρήσει λίγους μήνες αργότερα, ο Greg Mackintosh αποκάλυψε ότι ο Holmes δεν μπορούσε σχεδόν ούτε να μιλήσει και χρειάστηκε να του κάνουν παυσίπονη ένεση στον λαιμό λίγο πριν ανέβει στη σκηνή. Η απόφαση να πραγματοποιηθεί η συναυλία ήταν δική του, με τους υπόλοιπους να γνωρίζουν ότι οι δυνατότητές του ήταν περιορισμένες. Ο Mackintosh αναγνώριζε πλήρως την απογοήτευση του κόσμου, εξηγώντας ωστόσο ότι η εναλλακτική ήταν η οριστική ακύρωση.
Στην ίδια συνέντευξη προέκυψε και μια άλλη ιστορία, που συνδέεται με το Ρόδον. Με αφορμή την κυκλοφορία του ζωντανά ηχογραφημένου και κινηματογραφημένου “The anatomy of melancholy”, ο Mackintosh είχε αποκαλύψει ότι οι PARADISE LOST είχαν εξετάσει το ενδεχόμενο να κινηματογραφήσουν τη συναυλία στην Αθήνα. Το Ρόδον αποτελούσε για εκείνους τον καταλληλότερο χώρο, αλλά είχε πλέον κλείσει, με αποτέλεσμα να επιλέξουν τελικά το Koko του Λονδίνου. Όπως χαρακτηριστικά είχε δηλώσει, εάν το ιστορικό αθηναϊκό club εξακολουθούσε να λειτουργεί, το DVD θα είχε γυριστεί στην Ελλάδα.
Οι επισκέψεις συνεχίστηκαν στις 24 Αυγούστου 2008, με τη συμμετοχή τους στο Chania Rock Festival, στον ειδικά διαμορφωμένο χώρο του Αττικόν στα Χανιά. Ήταν η πρώτη τους συναυλία στην Κρήτη και η μοναδική ελληνική εμφάνισή τους εκείνο το καλοκαίρι, με τους Βρετανούς να ταξιδεύουν ειδικά για τη διοργάνωση. Μαζί τους συμμετείχαν οι REAL FICTION, ROUNDABOUT, SOUNDTRAP, DEAD JUNE και AFTER THE ROT, σε ένα πρόγραμμα που έδωσε την ευκαιρία στο κοινό του νησιού να παρακολουθήσει ένα συγκρότημα που μέχρι τότε εμφανιζόταν κυρίως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη.
Τον Οκτώβριο του 2009 έδωσαν δύο ακόμη συναυλίες, στις 16 Οκτωβρίου στο Principal της Θεσσαλονίκης και στις 17 στο Gagarin 205 της Αθήνας, με τους εγχώριους POEM να ανοίγουν τις εμφανίσεις. Το “Faith divides us – Death unites us” είχε μόλις κυκλοφορήσει και η μουσική τους κατεύθυνση είχε αρχίσει να γίνεται ξανά αισθητά βαρύτερη, με τις κιθάρες να επιστρέφουν στο προσκήνιο και το συγκρότημα να προσεγγίζει σταδιακά στοιχεία της παλιότερης ταυτότητάς του. Παράλληλα οι Holmes και Mackintosh είχαν επιστρέψει εμφανισιακά στο look που είχαν στα μέσα της δεκαετίας του ’90. Πίσω από τα τύμπανα βρισκόταν πλέον ο Adrian Erlandsson, γνωστός από τη θητεία του στους AT THE GATES, THE HAUNTED και CRADLE OF FILTH.
2011–2015: Το “Draconian times” και η επιστροφή στις ρίζες
Μια από τις πιο ξεχωριστές επιστροφές τους πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2011, όταν οι PARADISE LOST αποφάσισαν να παρουσιάσουν ολόκληρο το “Draconian times” σε μια περιορισμένη ευρωπαϊκή περιοδεία. Από τις μόλις επτά συναυλίες, οι τρεις πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα, στις 18 και 19 Μαρτίου στο Fuzz της Αθήνας και στις 20 Μαρτίου στο Principal της Θεσσαλονίκης. Μάλιστα κάθε βραδιά είχε διαφορετικό support, με τους SCAR OF THE SUN να ανοίγουν την πρώτη αθηναϊκή εμφάνιση, τους SORROWFUL ANGELS τη δεύτερη και τους AGAINST MY BETTER JUDGEMENT στη Θεσσαλονίκη.
Δεκαέξι χρόνια μετά την κυκλοφορία του, ένα από τα πιο επιτυχημένα άλμπουμ των PARADISE LOST παρουσιαζόταν ολόκληρο, δίνοντας την ευκαιρία να ακουστούν ζωντανά ακόμη και συνθέσεις που σπάνια περιλαμβάνονταν στις περιοδείες τους. Η επιλογή αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία για το ελληνικό κοινό, το οποίο είχε γνωρίσει την μπάντα στην περίοδο της μεγάλης της ανόδου, με το συγκεκριμένο άλμπουμ να συγκαταλέγεται στα εμπορικότερα metal άλμπουμ που κυκλοφόρησαν από ανεξάρτητη εταιρεία στη χώρα μας.
Σε συνέντευξη που μας είχε παραχωρήσει την επόμενη χρονιά, ο Nick Holmes θυμόταν την παρουσία ανθρώπων που είχαν να παρακολουθήσουν το συγκρότημα από το 1995 και δεν γνώριζαν καν αν εξακολουθούσε να υπάρχει. Παραδεχόταν μάλιστα ότι το “Draconian times” δεν συγκαταλεγόταν στους τρεις αγαπημένους του δίσκους των PARADISE LOST, γεγονός που δημιουργούσε μια ενδιαφέρουσα αντίθεση με την τεράστια απήχησή του στους οπαδούς. Στην ίδια συζήτηση είχε εξηγήσει ότι η απόφαση να κινηματογραφήσουν τη συναυλία του Λονδίνου για το “Draconian times MMXI” και όχι κάποια από τις ελληνικές εμφανίσεις είχε καθαρά οικονομικά κριτήρια, καθώς το κόστος παραγωγής στη Βρετανία ήταν σημαντικά χαμηλότερο.
Η επόμενη επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στο Rockwave Festival την 1η Ιουλίου 2012, στο Terra Vibe της Μαλακάσας, σε μια ημέρα με OZZY OSBOURNE & FRIENDS, MACHINE HEAD, UNISONIC και τους εγχώριους PLANET OF ZEUS και LUCKY FUNERAL. Οι εμφανίσεις των PARADISE LOST σε ανοιχτούς χώρους, κάτω από τον δυνατό ήλιο και μέσα στη ζέστη της ημέρας, δεν αποτελούσαν συνήθως το ιδανικό περιβάλλον για τη μουσική και την ατμόσφαιρά τους.
Δύο χρόνια αργότερα, στις 13 και 14 Σεπτεμβρίου 2014, βρέθηκαν ξανά στην Ελλάδα για συναυλίες στο Stage Volume 1 της Αθήνας και στο Principal της Θεσσαλονίκης, με τους POTERGEIST να αναλαμβάνουν τον ρόλο του support. Το ενδιαφέρον βρισκόταν κυρίως στο ασυνήθιστα επιλεγμένο setlist, το οποίο περιλάμβανε τραγούδια όπως τα “Rotting misery” από το “Lost paradise”, “Mortals watch the day” από το “Shades of God” και “Remembrance” από το “Icon”. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτη ήταν η επιστροφή του “Rotting misery”, καθώς ήταν η πρώτη φορά μετά το 1992 που παρουσίαζαν στην Ελλάδα τραγούδι από το ντεμπούτο τους. Ο Greg Mackintosh είχε εμφανιστεί με τζίβες, ενώ ο Nick Holmes δοκίμαζε ξανά τα ακραία φωνητικά των πρώτων χρόνων, προαναγγέλλοντας κατά κάποιον τρόπο τη μουσική κατεύθυνση που θα ακολουθούσε το συγκρότημα. Ήταν οι τελευταίες ελληνικές συναυλίες τους με τον Adrian Erlandsson πίσω από τα τύμπανα.
Τον Νοέμβριο του 2015 ακολούθησαν δύο ακόμη συναυλίες, στις 21 Νοεμβρίου στο Principal της Θεσσαλονίκης και στις 22 στο Fuzz της Αθήνας, με το “The plague within” να έχει επαναφέρει στο προσκήνιο την πιο ακραία πλευρά των PARADISE LOST και τα αντίστοιχα φωνητικά του Nick Holmes. Ήταν οι πρώτες συναυλίες τους στην Ελλάδα με drummer τον Waltteri Väyrynen. Στη Θεσσαλονίκη εμφανίστηκαν μαζί τους οι VAIN VELOCITY ενώ στην αθηναϊκή εμφάνιση συμμετείχαν οι SHATTERED HOPE.
2017–2026: Από τις επετειακές συναυλίες στο Floyd
Η επιστροφή στις βαρύτερες καταβολές τους είχε πλέον αποκτήσει μονιμότερο χαρακτήρα, με τους PARADISE LOST να παρουσιάζουν ξανά τραγούδια από τις πρώτες τους κυκλοφορίες, τα οποία για μεγάλο διάστημα απουσίαζαν από τις συναυλίες τους. Στις 2 Ιουλίου 2017 συμμετείχαν στο Rockwave Festival, σε μια βραδιά που περιλάμβανε επίσης τους EVANESCENCE, GOJIRA, ANATHEMA, EPICA, FLOGGING MOLLY και τους εγχώριους POEM και TARDIVE DYSKINESIA.
Λίγους μήνες αργότερα κυκλοφόρησε το “Medusa”, συνεχίζοντας τη στροφή στον αργόσυρτο, βαρύ ήχο των πρώτων χρόνων. Τον Δεκέμβριο του 2018 οι Βρετανοί εμφανίστηκαν στο Piraeus 117 Academy της Αθήνας, στις 22 Δεκεμβρίου, έχοντας μαζί τους SORROWS PATH. Στο πίσω μέρος του club προβαλλόταν καθ’ όλη τη διάρκεια διαφημιστικό trailer με τις επερχόμενες συναυλίες, με τον Nick Holmes να σχολιάζει με χιούμορ τις σκηνές από το video του “True belief” που παρεμβάλλονταν, τρολάροντας το μαλλί του που δυστυχώς δεν υπήρχε πια.
Η πανδημία διέκοψε προσωρινά τη συναυλιακή τους δραστηριότητα. Οι PARADISE LOST επέστρεψαν στην Ελλάδα στις 17 Απριλίου 2022 στο Fuzz, με τους FRAGMENT SOUL να ανοίγουν τη βραδιά. Το “Obsidian” είχε κυκλοφορήσει σχεδόν δύο χρόνια νωρίτερα αλλά οι συνθήκες δεν είχαν επιτρέψει στο συγκρότημα να το παρουσιάσει κανονικά στο ελληνικό κοινό.
Στις 29 Ιουλίου 2023 οι PARADISE LOST επέστρεψαν στο Chania Rock Festival, δεκαπέντε χρόνια μετά την πρώτη τους συμμετοχή, αυτή τη φορά ως headliners στο Θέατρο Ανατολικής Τάφρου. Στην ίδια βραδιά εμφανίστηκαν ο Geoff Tate, ο Sakis Tolis, οι PRINCE OF LILIES και οι PASSENGERS IN PANIC. Το συγκρότημα παρουσίασε συνθέσεις από διαφορετικές περιόδους της ιστορίας του, ανάμεσα στις οποίες τα “Gothic”, “True belief”, “Forever failure” και “The last time”, με τον Nick Holmes να θυμάται από σκηνής την προηγούμενη παρουσία τους στην πόλη. Ήταν η πρώτη τους εμφάνιση στη χώρα μας με τον Guido Zima στα τύμπανα.
Τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς οι PARADISE LOST έδωσαν δύο ακόμη επετειακές συναυλίες, με αφορμή τα τριάντα χρόνια του “Icon”. Στις 9 Δεκεμβρίου στο Principal της Θεσσαλονίκης και την επόμενη ημέρα στο Fuzz της Αθήνας παρουσίασαν ολόκληρο το άλμπουμ του 1993, έχοντας προηγουμένως προχωρήσει και στην επανηχογράφησή του ως “Icon 30”. Μαζί τους εμφανίστηκαν οι ON THORNS I LAY, ένα από τα παλαιότερα ελληνικά συγκροτήματα του ατμοσφαιρικού doom/death metal, που είχαν ξεκινήσει τη διαδρομή τους στις αρχές της ίδιας δεκαετίας.
Η δυνατότητα να ακουστούν ζωντανά συνθέσεις όπως τα “Colossal rains”, “Weeping words”, “Shallow seasons” και “Christendom” έδωσε ξεχωριστό χαρακτήρα στις συναυλίες, ενώ στο encore της Αθήνας συμπεριλήφθηκε ξανά το “Sweetness”. Οι επετειακές αυτές εμφανίσεις αποτέλεσαν μια ακόμη ευκαιρία να αναδειχθεί η σημασία ενός δίσκου που παραμένει από τους πλέον χαρακτηριστικούς της δισκογραφίας τους.
Η πιο πρόσφατη ελληνική εμφάνισή τους πραγματοποιήθηκε στις 10 Ιουλίου 2025 στο Rockwave Festival, μαζί με τον KING DIAMOND και τους εγχώριους TYPHUS και CORRUPTED SYMMETRY. Οι PARADISE LOST παρουσίασαν ένα πρόγραμμα με έμφαση σε παλιότερες συνθέσεις, έχοντας ήδη ολοκληρώσει τις ηχογραφήσεις του “Ascension”, το οποίο κυκλοφόρησε λίγους μήνες αργότερα. Η βραδιά δεν ήταν απαλλαγμένη από προβλήματα στον ήχο, ενώ και ο Nick Holmes δεν βρέθηκε στην καλύτερή του μέρα.
Η επιστροφή τους στην Αθήνα, στις 11 Νοεμβρίου 2026, τους βρίσκει πλέον με το “Ascension” στις αποσκευές τους και μια δισκογραφία που καλύπτει σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Από το “Shades of God” και το “Icon” μέχρι το “Host”, το “Plague within” και τις πιο πρόσφατες δουλειές τους, οι PARADISE LOST έχουν αλλάξει αρκετές φορές μουσική κατεύθυνση, προκαλώντας άλλοτε ενθουσιασμό και άλλοτε έντονες αντιδράσεις. Το ενδιαφέρον είναι ότι όλες αυτές οι διαφορετικές εκδοχές τους έχουν παρουσιαστεί κατά καιρούς και στις ελληνικές σκηνές, μπροστά σε ένα κοινό που εξακολουθεί να τους ακολουθεί.
Τριάντα τέσσερα χρόνια μετά την πρώτη τους επίσκεψη κι έχοντας πραγματοποιήσει περισσότερες από τριάντα συναυλίες στη χώρα μας, η σχέση των PARADISE LOST με την Ελλάδα δεν περιορίζεται σε μια σειρά επιτυχημένων συναυλιών. Περιλαμβάνει διαφορετικές γενιές οπαδών, ιστορικούς συναυλιακούς χώρους που δεν υπάρχουν πια, εμφανίσεις που άφησαν εξαιρετικές εντυπώσεις και άλλες που δεν ανταποκρίθηκαν στις προσδοκίες. Από το Ρόδον των αρχών της δεκαετίας του ’90 μέχρι το Floyd του 2026, οι Βρετανοί έχουν διανύσει μια μακρά συναυλιακή διαδρομή, διατηρώντας τη σύνδεσή τους με το ελληνικό κοινό από τα πρώτα βήματα της καριέρας τους μέχρι σήμερα.
Κώστας Αλατάς
