ONOMA ΑΛΜΠΟΥΜ: “Technical ecstasy” – BLACK SABBATH
ETOΣ KYKΛΟΦΟΡΙΑΣ: 1976
ΕΤΑΙΡΙΑ: Vertigo
ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ: BLACK SABBATH
ΣΥΝΘΕΣΗ ΜΠΑΝΤΑΣ:
Φωνητικά – Ozzy Osbourne
Κιθάρα – Tony Iommi
Mπάσο – Geezer Butler
Τύμπανα – Bill Ward
Για πολλούς fans, η ενασχόληση με τους BLACK SABBATH της δεκαετίας του ’70, με frontman τον Ozzy Osbourne, σταματάει στρατηγικά στο “Sabotage” (1975) και πιάνουν ξανά το νήμα στο αριστουργηματικό “Heaven and hell” (1980) και τον Ronnie James Dio στα φωνητικά. Όμως αυτό το «χαμένο», δεύτερο μισό της δεκαετίας δεν ήταν τελείως κενό από δραστηριότητα για το συγκρότημα που είχε καθιερωθεί στα μεγαλύτερα του κόσμου, έχοντας πίσω τους μια μνημειώδη εξάδα άλμπουμ που θεμελίωσε, διαμόρφωσε και γιγάντωσε τον σκληρό ήχο.
Το 1976, οι BLACK SABBATH μάχονταν για την επιβίωση τους. Η τετράδα των Tony Iommi, Ozzy Osbourne, Geezer Butler και Bill Ward είχε φτάσει στα όρια. Η πνευματική κόπωση, η σωματική εξάντληση από τις περιοδείες και οι ανεξέλεγκτες καταχρήσεις είχαν αρχίσει να τεντώνουν τις αντοχές τους. Μετά την ρήξη τους με το πρώην manager τους Patrick Meehan, τα μέλη της μπάντας αποφάσισαν να αναλάβουν μόνοι τους τα ηνία. Η απόφαση αυτή αποδείχθηκε σχεδόν καταστροφική. Χωρίς να έχουν καμία κατάρτιση, οι τέσσερις μουσικοί βρέθηκαν περικυκλωμένοι από δικηγόρους, λογιστές και συμβούλους που προσπαθούσαν να τους εκμεταλλευτούν, μπλέκοντας σε ατελείωτες δικαστικές διαμάχες. Όπως εξομολογήθηκε ο Butler αργότερα, «διαχειριζόμασταν μόνοι μας την τύχη μας επειδή δεν εμπιστευόμασταν κανέναν. Όλοι προσπαθούσαν να μας κλέψουν… Στην πραγματικότητα, δεν ξέραμε τι κάναμε. Η μουσική άρχισε μοιραία να χειροτερεύει». Όταν αναγκάστηκαν, τελικά, να συνεργαστούν με κάποιον manager, έκαναν μία επιλογή που θα αποδεικνυόταν αμφιλεγόμενη. Αυτή ήταν ο διαβόητος Don Arden, που αφιέρωνε, όμως, την προσοχή του στη ραγδαία άνοδο στις ΗΠΑ ενός άλλου συγκροτήματος του, τους ELECTRIC LIGHT ORCHESTRA. Οι SABBATH ένιωθαν παραμελημένοι και συνειδητοποιούσαν ότι εξασθενούσαν μέρα με την μέρα.
Για να ξεφύγουν από την εξοντωτική βρετανική φορολογία, οι SABBATH μετέφεραν την έδρα τους στις Ηνωμένες Πολιτείες, επιλέγοντας για βάση τους τα Criteria Studios στο Μαϊάμι. Η αλλαγή περιβάλλοντος, ωστόσο, αντί να προσφέρει ηρεμία, ενέτεινε τις καταχρήσεις. Το τροπικό κλίμα της πόλης συνδυάστηκε με ανεξέλεγκτες ποσότητες αλκοόλ και κοκαΐνης. Είναι χαρακτηριστικό το περιστατικό που αποκάλυψε ο Butler σχετικά με τις ηχογραφήσεις στο Μαϊάμι. Δίπλα τους, οι EAGLES ηχογραφούσαν το “Hotel California”. Πριν καταφέρουν οι SABBATH να στήσουν τον εξοπλισμό τους, έπρεπε να ξύσουν από την κονσόλα περίπου ένα κιλό κοκαΐνης που τους είχαν αφήσει «δώρο» οι EAGLES. Σε αντίποινα, οι SABBATH έπαιζαν τόσο εκκωφαντικά που ανάγκαζαν τους EAGLES να διακόπτουν τις ηχογραφήσεις τους! Και ενώ η καθημερινότητα στο Μαϊάμι ήταν ένα διαρκές πάρτι για τους Ozzy, Butler και Ward, ο Iommi βρέθηκε μόνος του, παίρνοντας το βάρος της δημιουργικής διαδικασίας. «Κανένας δεν ήθελε να αναλάβει την ευθύνη της παραγωγής», θυμάται. «Κανείς δεν ήθελε παραγωγό, αλλά ούτε και η μπάντα ήθελε να δουλέψει συλλογικά. Έτσι, τα άφησαν όλα πάνω μου».
Ο Iommi μετατράπηκε έκτοτε στον μοναδικό στυλοβάτη του συγκροτήματος. Έφτανε πρώτος στο στούντιο και αποχωρούσε τελευταίος, προσπαθώντας να συνθέσει riffs, να ενορχηστρώσει τα κομμάτια και να καθοδηγήσει τους υπόλοιπους. Αυτός ο ρόλος του δημιούργησε τεράστια πίεση, βλέποντας τους συντρόφους του να αποστασιοποιούνται. Ο Ozzy είχε ήδη αρχίσει να χάνει τον έλεγχο λόγω του αλκοόλ και των ναρκωτικών, ενώ στο μυαλό του έπαιζε σοβαρά η ιδέα της αποχώρησης, έχοντας μάλιστα τυπώσει ένα μπλουζάκι που έγραφε…“Blizzard of Ozz”. Με την ολοκλήρωση των ηχογραφήσεων και την επιστροφή του στην Αγγλία, ο τραγουδιστής μπήκε αμέσως σε θεραπευτήριο για αποτοξίνωση.
Πλέον οι SABBATH έστριβαν προς κάτι διαφορετικό. Αποφάσισαν να αφήσουν το βαρύ και σκοτεινό ύφος που οι ίδιοι είχαν εφεύρει και να πειραματιστούν με πιο πολύχρωμες και προσιτές μουσικές φόρμες. Ο Iommi πίστευε ότι για να επιβιώσουν στη μεταβαλλόμενη μουσική βιομηχανία του 1976, έπρεπε να εκσυγχρονίσουν τον ήχο τους. Παρατηρώντας την τεράστια επιτυχία συγκροτημάτων όπως οι QUEEN, οι FOREIGNER, οι BOSTON και οι αγαπημένοι του manager τους, ELO, επιδίωξε να καθαρίσει τον ήχο στην παραγωγή, να προσθέσει πολυεπίπεδα φωνητικά και να κάνει εκτεταμένη χρήση των συνθεσάιζερ. Καταλύτης σε αυτή την ηχητική μεταμόρφωση υπήρξε ο κιμπορντίστας Gerald “Jezz” Woodroffe, που έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο, δίνοντας στο άλμπουμ μια πιο ανάλαφρη και «ραδιοφωνική» αίσθηση. Αυτή η αλλαγή προκάλεσε έντονες εσωτερικές τριβές. Ο Ozzy θα δήλωνε ότι «στο στούντιο, ο Tony έλεγε συνέχεια ότι πρέπει να ακουστούμε σαν τους FOREIGNER ή σαν τους QUEEN….σκεφτόμουν ότι ήταν παράξενο πως τα συγκροτήματα που κάποτε επηρεάσαμε, τώρα επηρέαζαν εμάς».
Την ίδια περίοδο ξεσπούσε στην Αγγλία η επανάσταση του punk. Νέα συγκροτήματα όπως οι SEX PISTOLS, οι CLASH και οι DAMNED σάρωναν τα πάντα στο πέρασμά τους, αμφισβητώντας ευθέως το καθεστώς των γιγάντων του hard και του progressive rock. Οι SABBATH, που μέχρι τότε θεωρούνταν η φωνή της εργατικής τάξης του Birmingham, βρέθηκαν ξαφνικά με την ταμπέλα των «ξεπερασμένων δεινοσαύρων». Ο Butler θα δήλωνε αργότερα ότι «τότε έπρεπε τουλάχιστον να προσπαθήσεις να φανείς μοντέρνος και να ακολουθήσεις την εποχή…το punk ήταν μαζικό και νιώθαμε ότι η εποχή μας είχε περάσει». Παράλληλα, ο κριτικός Mick Wall θα σχολίαζε ότι η προσπάθεια να αποκτήσουν έναν πιο soft/AOR ήχο οι SABBATH ήταν «σαν να προσπαθείς να βάλεις πρόβειο μαλλί πάνω σε μια σιδερένια πανοπλία». Κάτι τέτοιο απλά δεν μπορούσε να λειτουργήσει.
Ολοκληρώνοντας τις ηχογραφήσεις για το νέο άλμπουμ, οι SABBATH αποπειράθηκαν να κάνουν μία από τις πιο αμφιλεγόμενες ηχητικές στροφές στην ιστορία τους. Η νέα τους κυκλοφορία τιτλοφορήθηκε “Technical ecstasy”, από μία έμπνευση του Iommi. Μεταξύ των Criteria Studios και ενός γειτονικού μπαρ, το μυαλό του πηγαινοερχόταν στα ηχητικά πειράματα με το νέο υλικό, την τεχνολογική εξέλιξη, τον σύνθετο εξοπλισμό του στούντιο και την ηδονιστική κατάσταση στην οποία βρισκόταν η μπάντα εκείνη την περίοδο.
Το άλμπουμ ανοίγει ορμητικά με το “Back street kids”, που τρέχει να γεφυρώσει την παραδοσιακή ενέργεια του συγκροτήματος με το νέο στυλ της παραγωγής τους. Το riff του Iommi είναι κοφτό και δυναμικό, ενώ ο Bill Ward προσφέρει ένα καταιγιστικό υπόβαθρο με συνεχή περάσματα στα τύμπανα. Η ειδοποιός διαφορά έρχεται με την είσοδο των συνθεσάιζερ. Ο Woodroffe, διατρέχει το κομμάτι με τα παιξίματα του, δίνοντάς του έναν σχεδόν φουτουριστικό τόνο. Στιχουργικά, το τραγούδι πραγματεύεται την εξέγερση της νεολαίας, την περιθωριοποίηση και τη σκληρή πραγματικότητα της ζωής στους δρόμους.
Επιβραδύνοντας τον ρυθμό, το “You won’t change me”, αποτελεί μία από τις πιο συναισθηματικά φορτισμένες και υποτιμημένες στιγμές ολόκληρης της δισκογραφίας του συγκροτήματος. Το riff του Iommi είναι επιβλητικό ενώ τα πλήκτρα του Woodroffe δημιουργούν μια σκοτεινή ατμόσφαιρα στο παρασκήνιο. Ο Ozzy παραδίδει μια εξαιρετική, σπαρακτική ερμηνεία, τραγουδώντας για την απομόνωση, την παράνοια και την άρνηση να υποταχθεί στις απαιτήσεις των άλλων.
Το πρώτο single του άλμπουμ, “It’s alright”, είναι το κομμάτι που προκάλεσε τις περισσότερες συζητήσεις και αντιδράσεις στους κόλπους των οπαδών. Πρόκειται για μια pop rock μπαλάντα, η οποία φέρει έκδηλες επιρροές από τον Paul McCartney και τους BEATLES. Η μεγάλη έκπληξη εδώ είναι τα φωνητικά, τα οποία ανέλαβε εξ ολοκλήρου ο Ward. Η σύνθεση ήταν δική του και αρχικά δίσταζε να την ερμηνεύσει ο ίδιος, φοβούμενος ότι θα προσβάλει τον Ozzy. Ωστόσο, ο Iommi και ο Butler τον ενθάρρυναν, ενώ ο ίδιος ο Ozzy ενθουσιάστηκε με το αποτέλεσμα, δηλώνοντας αργότερα ότι ο Ward είχε σπουδαία φωνή. Η πρώτη πλευρά έκλεινε με το δεύτερο single, “Gypsy” που συμπυκνώνει τον πειραματικό χαρακτήρα του άλμπουμ. Το κομμάτι ξεκινά με ένα στιβαρό, ρυθμικό μοτίβο από το μπάσο του Geezer Butler και τα τύμπανα του Bill Ward, καθώς ο Ozzy αφηγείται την ιστορία μιας μυστηριώδους γυναίκας που ασκεί μια ακατανίκητη, σχεδόν διαβολική επιρροή.
Η δεύτερη πλευρά ανοίγει με το “All moving parts (Stand still)”, ένα από τα πιο πειραματικά κομμάτια που έγραψε ποτέ η μπάντα. Το κυρίαρχο στοιχείο είναι ο funk ρυθμός του Butler, που κινεί ολόκληρη τη σύνθεση. Ο μπασίστας, που έγραψε και τους στίχους, άντλησε έμπνευση από την αμερικανική πολιτική πραγματικότητα και τον μισογυνισμό της εποχής με το τραγούδι να μιλά για έναν τραβεστί που κατάφερε να εκλεγεί Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο συνδυασμός του funk με τα βαριά κιθαριστικά ξεσπάσματα του Iommi και τα παράξενα συνθεσάιζερ δημιουργεί ένα ιδιαίτερο ηχητικό κοκτέιλ που σίγουρα τραβάει την προσοχή.
Το “Rock ‘n’ roll doctor” βρίσκει τους SABBATH να γράφουν ένα boogie hard rock κομμάτι, προσαρμοσμένο στα πρότυπα του αμερικανικού ραδιοφώνου. Λοξοκοιτώντας συγκροτήματα όπως οι KISS, οι AEROSMITH και οι STATUS QUO, το τραγούδι δέχτηκε αυστηρή κριτική από μερίδα του Τύπου, που το χαρακτήρισε ως μια «φθηνή απομίμηση». Παρά ταύτα, η μπάντα γύρισε ένα από τα πρώτα της προωθητικά βίντεο για αυτό το τραγούδι, δείχνοντας την πίστη τους στη δυναμική του.
Λίγο πριν το τέλος, το “She’s gone” έρχεται με δραματικό τρόπο να αποδείξει για μία ακόμη φορά την ικανότητα των SABBATH να δημιουργούν συναισθηματικά φορτισμένες συνθέσεις χωρίς τη χρήση ηλεκτρικής κιθάρας. Με τον ξεχωριστό του τρόπο, ο Ozzy μας χαρίζει μια από τις πιο ευάλωτες ερμηνείες της καριέρας του, θρηνώντας για την απώλεια μιας γυναίκας λειτουργώντας ως φυσική συνέχεια των παλαιότερων “Changes” και “Solitude”. Εδώ να πούμε, για τους σινεφίλ αναγνώστες, ότι τόσο το “Rock ‘n’ roll doctor” όσο και το “She’s gone” ακούγονται στην ιστορική ταινία του Νίκου Νικολαΐδη, «Γλυκιά συμμορία» (1983).
Το άλμπουμ ολοκληρώνεται με το “Dirty women”, το αδιαμφισβήτητο hit και μοναδικό κομμάτι του δίσκου που κέρδισε μια μόνιμη θέση στις ζωντανές εμφανίσεις των SABBATH για τις επόμενες δεκαετίες. Ξεπερνώντας τα επτά λεπτά, είναι εμπνευσμένο από τις εμπειρίες του Butler στους δρόμους του Μαϊάμι, όπου παρατηρούσε τις σεξεργάτριες της περιοχής. Ξεκινώντας με μια ατμοσφαιρική εισαγωγή, ξεσπάει σε ένα από τα πιο εμβληματικά και επιβλητικά riffs που συνέθεσε ποτέ ο Iommi. Ο Ozzy τραγουδά με μελαγχολία και πάθος, ενώ το rhythm section των Butler και Ward δίνει ρεσιτάλ δύναμης, οδηγώντας το άλμπουμ σε ένα εντυπωσιακό φινάλε.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και το εξώφυλλο του άλμπουμ. Για πρώτη φορά, οι Black Sabbath συνεργάστηκαν με το διάσημο σχεδιαστικό γραφείο Hipgnosis, το οποίο ήταν υπεύθυνο για μερικά από τα πιο ιστορικά εξώφυλλα της rock. Το εικαστικό απεικονίζει δύο ρομπότ που «διασταυρώνονται» πάνω σε κυλιόμενες σκάλες. Ο Storm Thorgerson που επιμελήθηκε του εξώφυλλου, εξήγησε την ιδέα του λέγοντας «από τον τίτλο “Technical ecstasy”, σκέφτηκα κάτι εκστατικό παρά αμιγώς τεχνικό. Αμέσως συνέδεσα την έκσταση με σεξουαλικούς όρους…μια μορφή μηχανικής συνουσίας. Στη συνέχεια, σκέφτηκα την έκσταση ως την εμπειρία του να ερωτεύεσαι κατά τη διάρκεια μιας σύντομης συνάντησης σε κυλιόμενες σκάλες … και εφόσον ήταν “τεχνική”, φαντάστηκα δύο ρομπότ… σχεδίασα καμπύλες για το θηλυκό και γωνιώδεις γραμμές για το αρσενικό. Είναι έρωτας με την πρώτη ματιά, αλλά επειδή είναι ρομπότ, δεν το κάνουν όπως οι άνθρωποι: αντί για φιλιά, ψεκάζουν λιπαντικό υγρό το ένα στο άλλο!». Σίγουρα, πάντως, όπως το έθεσε λακωνικά ο Ozzy, «είναι απλά δύο ρομπότ που γα******αι στις κυλιόμενες σκάλες!». Με τη λαμπερή, φουτουριστική και σχεδόν αποστειρωμένη αισθητική του, αυτό το εξώφυλλο ξένισε πολλούς από τους παλιούς οπαδούς της μπάντας, καθώς δεν θύμιζε σε τίποτα την σκοτεινή, απόκοσμη και ατμοσφαιρική εικονογραφία που συνόδευε τους SABBATH στα πρώτα τους βήματα.
Όταν τελικά κυκλοφόρησε το “Technical ecstasy” έλαβε διχαστικές κριτικές και σημείωσε μέτρια εμπορική πορεία σε σύγκριση με τους προκατόχους του. Στο Ηνωμένο Βασίλειο κατάφερε να φτάσει μέχρι το νo. 13 των chart, αλλά στις Ηνωμένες Πολιτείες περιορίστηκε στο νo. 52, μια δίχως άλλο σημαντική υποχώρηση για μια μπάντα που συνήθιζε να γεμίζει στάδια και να καταλαμβάνει τις πρώτες θέσεις του Billboard 200, αν και με τα χρόνια έγινε τελικά χρυσό. Η περιοδεία που ακολούθησε, στις αρχές του 1977 ήταν εξίσου επεισοδιακή. Ως support συγκρότημα στην ευρωπαϊκή τους περιοδεία επιλέχθηκαν οι ανερχόμενοι, τότε, AC/DC. Η συνύπαρξη των δύο συγκροτημάτων δεν ήταν καθόλου αρμονική, ίσως επειδή οι Αυστραλοί έδιναν εκρηκτικά σόου, κλέβοντας συχνά τις εντυπώσεις από τους εξαντλημένους SABBATH. Παράλληλα, δημιουργήθηκε σοβαρή ένταση μεταξύ του Geezer Butler και του κιθαρίστα των AC/DC, Malcolm Young. Κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου στην Ελβετία, ο Butler τράβηξε από την τσέπη του έναν μικρό σουγιά. Ο Young υπέθεσε ότι επρόκειτο για πραγματικό μαχαίρι και θεώρησε ότι ο Butler τον απειλούσε, με αποτέλεσμα οι σχέσεις των δύο πλευρών να ψυχρανθούν οριστικά. Ούτε ο Bill Ward περνούσε καλά, καθώς, υποφέροντας από φοβία για τα αεροπλάνα, προτιμούσε να μετακινείται από πόλη σε πόλη οδηγώντας ένα τροχόσπιτο.
Με την ολοκλήρωση της περιοδείας, ο Ozzy, απογοητευμένος από τη μουσική κατεύθυνση και την κατάσταση με το management και όντας εξαντλημένος από τις καταχρήσεις, υπέβαλε την παραίτησή του. Για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, οι SABBATH τον αντικατέστησαν με τον πρώην τραγουδιστή των SAVOY BROWN, Dave Walker. Η μπάντα έγραψε μάλιστα κάποια τραγούδια μαζί του και εμφανίστηκαν στο BBC, ερμηνεύοντας μια πρώιμη εκδοχή του “Junior’s eyes” που θα εμφανιζόταν στο επόμενο άλμπουμ τους. Ωστόσο, η απουσία του Ozzy ήταν αισθητή και, μετά από αμοιβαίες υποχωρήσεις, ο τραγουδιστής επέστρεψε στο συγκρότημα για να ηχογραφήσουν ένα ακόμη άλμπουμ, πριν αποχωρήσει οριστικά.
Εν έτει 2026, το “Technical ecstasy” παραμένει ένα γοητευτικό, πολύπλευρο και παρεξηγημένο άλμπουμ. Στην εποχή του αντιμετωπίστηκε από κοινό και κριτικούς με αυστηρότητα. Όπως παραδέχτηκε το 1992 και ο ίδιος ο Iommi, «οι οπαδοί των BLACK SABBATH γενικά δεν αγαπούν πολύ το “Technical ecstasy”… ήταν μια αδιέξοδη κατάσταση για εμάς: αν μέναμε ίδιοι, θα έλεγαν ότι κάνουμε τα ίδια και τα ίδια … έτσι προσπαθήσαμε να γίνουμε πιο τεχνικοί … απλώς δεν μας βγήκε τόσο καλά». Παρά τις τεράστιες προσωπικές, οικονομικές και δημιουργικές δυσκολίες, οι SABBATH παρέδωσαν ένα άλμπουμ γεμάτο πειραματισμό, τόλμη και στιγμές ομορφιάς. Και με την πάροδο πέντε δεκαετιών η ιστορία απέναντι στο “Technical ecstasy” έχει επαναξιολογηθεί και αναγνωρίζεται πλέον ως ένα παρεξηγημένο, τολμηρό και ιδιαίτερα ενδιαφέρον έργο.
Κώστας Τσιρανίδης
