Οι ζωντανοί θρύλοι του black metal επιστρέφουν στη χώρα μας την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής περιοδείας τους, προωθώντας τον έβδομο δίσκο τους, “Liturgy of death”, το οποίο κυκλοφόρησε στις αρχές της χρονιάς. Τη συναυλία τους στο Gagarin της Αθήνας θα ανοίξουν οι Σουηδοί θρύλοι του death metal, UNLEASHED. Μαζί δημιουργούν ένα εκρηκτικό πακέτο που θα ικανοποιήσει και τον πιο απαιτητικό οπαδό του ακραίου metal. Την επόμενη μέρα, οι MAYHEM παίζουν στη Θεσσαλονίκη (Principal) μαζί με τους DEAD CONGREGATION. Από κάτω θα διαβάσουμε 10 λόγους, για τους οποίους είναι το πιο σημαντικό όνομα στο black metal.
1. ΟΙ MAYHEM ΑΝΗΚΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ BLACK METAL
To black metal ως όρος πρωτοεμφανίστηκε το 1982 με τον τίτλο του δεύτερου δίσκου των VENOM, “Black metal”. Από εκείνο το χρονικό σημείο ο καθοριστικός παράγοντας για να θεωρηθεί μια κυκλοφορία ως μαυρομεταλική ήταν το στιχουργικό περιεχόμενο που θα έπρεπε να είναι ακραιφνώς σατανιστικό και μυστικιστικό ανεξαρτήτως ήχου. Αυτό κράτησε για μια δεκαετία μέχρι να οριστεί και το μουσικό περιεχόμενο του όρου με την κυκλοφορία του δεύτερου άλμπουμ των DARKTHRONE, “A blaze in the northern sky” (1992). Οι MAYHEM σχηματίστηκαν το 1984 και συγκαταλέγεται μέσα στα σημαντικότερα σχήματα αυτής της γενιάς με συνεισφορά που μπορεί να μην φτάνει την καθοριστική επιρροής της τετράδας VENOM/BATHORY/CELTIC FROST/MERCYFUL FATE, αλλά η παρουσία τους στο underground ήταν καθοριστική για τη μορφή που θα έπαιρνε το black metal στα early 90s. Και το κατάφεραν επίσης χάρη στη βοήθεια του Metallion, ο οποίος στο fanzine του, Slayer, έκανε συνεχείς αναφορές σε εκείνους χωρίς καν να έχουν ηχογραφήσει ούτε ένα demo. Σας θυμίζει μήπως αυτό, τον Lars Ulrich που κατάφερε να πείσει τον Brian Slagel να μπουν οι METALLICA στη συλλογή “Metal massacre” χωρίς να έχουν συνθέσει ούτε ένα κομμάτι; Αλλά έτσι ήταν τα πράγματα τότε στο underground όσον αφορά το εκκολαπτόμενο extreme metal. To “De mysteriis dom. Sathanas” προκάλεσε τρομακτικό αντίκτυπο όταν κυκλοφόρησε το 1994 και θα ήταν ακόμα πιο μεγάλος αν είχε κυκλοφορήσει το 1992 που ηχογραφήθηκε. Είναι ο δίσκος που επιβεβαίωσε το πόσο σημαντική μπάντα είναι στη μετάβαση από την πρώτη στη δεύτερη γενιά του black metal. Αυτό το γεγονός αντικατοπτρίζεται σε όλες τις λίστες με τα καλύτερα άλμπουμ του είδους, οπού φιγουράρει πάντα στην πρώτη θέση. Και το ίδιο ισχύει και για τους οπαδούς όχι μόνο των MAYHEM, αλλά ολόκληρου του μεταλλικού ιδιώματος παγκόσμια.
- ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΩΣ ΚΥΡΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΑΠΌ ΜΟΥΣΙΚΟΥΣ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ
Δεν υπάρχει μεγαλύτερο παράσημο για ένα γκρουπ να θεωρείται κύρια επιρροή από το σύνολο των σχημάτων ενός είδους. Και αυτό συμβαίνει με καθολικό τρόπο που είναι αδύνατον να είσαι μουσικός της σκηνής αυτής και να μην τους αναγνωρίζεις ως επιρροή. Καθόλου τυχαία είναι η μπάντα για την οποία έχουν γίνει οι περισσότερες διασκευές, αλλά και εκείνη που έθεσε τα standards της νούμερο 1 σκηνής του black metal, που είναι αναμφίβολα η νορβηγική. Χωρίς τις ιστορικές – στα όρια του μύθου – συναυλίες τους επί νορβηγικού εδάφους το 1990 απλά δεν θα υπήρχαν σχήματα όπως οι IMMORTAL, EMPEROR, DIMMU BORGIR. Τα ίδια τα μέλη αυτών των τεράστιων σχημάτων που δεν ήταν καν ανήλικοι, έχουν παραδεχτεί ότι η συναυλία τους στο Sarpsborg δεν θα ξεκινούσαν τα σχήματα τους.
- Ο DEAD ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΡΧΕΤΥΠΟ ΤΟΥ BLACK METAL FRONTMAN
Ο Σουηδός ήρθε στο νορβηγικό σχήμα το 1988 και μετά από σειρά συνεχών αλλαγών, οι MAYHEM αποκτούσαν μαζί του την μορφή για την οποία είναι μύθος. Η ερμηνεία του καθόρισε τα black metal φωνητικά των early/mid 90s, όντας απόκοσμα και πολύπλευρα. Επί σκηνής βίωνε ο ίδιος το αλλόκοσμο χαρακτήρα της μουσικής τους, κόβοντας τα χέρια του, κάτι που μιμήθηκε ανεπιτυχώς και ο Maniac όταν ξαναμπήκε στην μπάντα στα mid 90s μετά την επαναδραστηριοποίηση τους. Με ανάλογο τρόπο μιμήθηκαν οι MAYHEM των late 90s τη χρήση της γουρουνοκεφαλής στη βάση του μικροφώνου, που πρώτος ο Dead χρησιμοποίησε στις συναυλίες τους το 1990. Τα ρούχα που φορούσε ήταν σε κατάσταση αποσύνθεσης γιατί τα έθαβε για μέρες στο χώμα για να αποκτήσουν νεκρολαγνική μορφή. Η ασθμαίνουσα μορφή του έχει αποκτήσει μια μυθική υπόσταση που προσομοιάζει με αγιογραφία σε κάθε φωτογραφία εντός και εκτός σκηνής. Αυτή η προσέγγιση συνεχίζει μέχρι και σήμερα να εμπνέει την μορφή των frontman του black metal. Και αναμφίβολα εδώ και 20 χρόνια ο Attila Csihar θεωρείται ο κορυφαίος μαυρομεταλλικός frontman και το έχει καταφέρει αυτό γιατί απλά δεν τον μιμήθηκε σε καμία στιγμή του στη σύγχρονη ιστορία του γκρουπ. Είναι πολλοί που θα ήθελαν να είχε ηχογραφηθεί το “De mysteriis dom. Sathanas” με τον Dead, αλλά δυστυχώς αυτοκτόνησε ένα χρόνο πριν ηχογραφηθεί, αναγκάζοντας τους να αναζητήσουν νέο τραγουδιστή. Σε αυτό το ερώτημα η τεχνολογία πρόσφατα έδωσε απάντηση που ξεπερνά και την πιο αισιόδοξη φαντασία, η οποία είναι σε μόνιμη διέγερση λόγω των άπειρων bootlegs με live ηχογραφήσεις και rehearsals. Αλήθεια ξέρετε να πασχίζουν οι οπαδοί ενός γκρουπ να ακουστεί με φωνητικά άλλου τραγουδιστή με τόση μανία; Δεν έχει γίνει αυτό για κανένα άλλο άλμπουμ στην ιστορία της μουσικής.
- ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΑΝ ΠΡΩΤΟΙ ΤΟ CORPSEPAINT
Ο Σουηδός έφερε το βάψιμο στο πρόσωπο με τελείως διαφορετική προσέγγιση από τον King Diamond, τους SARCOFAGO και τους HELLHAMMER/CELTIC FROST. Η μορφή του προσομοίαζε με ενός νεκρού και έτσι προσέδωσε την αρχετυπική μορφή του corpsepaint, το οποίο ήταν standard για όλα, σχεδόν, τα σχήματα τους είδους παγκοσμίως. Ο Euronymous βάφτηκε κι εκείνος με τελείως διαφορετικό τρόπο από την θρυλική εμφάνιση τους στο Ski το 1985, όπου ήταν ένα απλό βάψιμο ανάλογο του King Diamond.
- ΣΤΙΧΟΙ
Οι αλλόκοσμοι στίχοι του Dead άλλαξαν την μορφή τους, που μέχρι το 1988 ήταν περισσότερο αναφορική με τον θάνατο. Η αλληγορία με την ποιητική προσέγγιση αποτέλεσε τη βάση της θεματολογίας τους, η οποία έφτασε στην κορύφωση της από τον Dead σε κομμάτια όπως το “Life eternal” που ήταν βιωματικά, μιας και είχε ζήσει την near death experience σε μικρή ηλικία. Ο επαναπροσδιορισμός αυτής της προσέγγισης ήρθε από τον Attila στο μνημειώδες “Ordo ad chao”, στο οποίο πραγματεύεται το χάος, το οποίο στην ανώτερη μορφή του έχει τάξη.
- O EURONYMOUS ΗΤΑΝ Ο ΗΓΕΤΗΣ ΤΩΝ ΜΑΥΗΕΜ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ BLACK METAL
O αδικοχαμένος ηγέτης τους κινούσε τα νήματα των εξελίξεων στο εκκολαπτόμενο black metal της πρώτης γενιάς. Η Νορβηγία είχε ανύπαρκτη rock σκηνή, πόσο μάλλον metal. Η φήμη που έχει από τα early/mid 90s ως κυρίαρχη δύναμη στο μαυρομεταλικό ήχο οφείλεται αποκλειστικά στον Euronymous – το nickname του είναι παράφραση του ελληνικού ονόματος Ευρύνομος. Σε κάθε του βήμα από το 1984 η φήμη των MAYHEM γιγαντωνόταν στο underground, κάνοντας κάτι πρωτοφανές για εκείνη την εποχή: Ξεκίνησε μόνος την Posercorpse records για να κυκλοφορήσει το “Deathcrush” σε μια εποχή που κανένα extreme metal συγκρότημα δεν είχε κάνει κάτι ανάλογο. Παρακινδυνευμένο και τολμηρό εγχείρημα αν αναλογιστεί κανείς την ανύπαρκτη σκηνή που υπήρχε όχι μόνο στη Νορβηγία, αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο. Όμως εκείνος είχε όραμα, το οποίο μετουσίωσε σε πράξεις, μη μένοντας μόνο στα πομπώδη λόγια στις συνεντεύξεις που έδινε.
Ήταν εκείνος που έβαλε τη μπάντα του σε black metal τροχιά από το 1988, οραματιζόμενος το ντεμπούτο τους από τότε. Η τελειομανία του τον οδήγησε να αφήνει riffs αναξιοποίητα με ένα από αυτά να χρησιμοποίεται από τους EMPEROR στην αρχή του “Ye entracepyrium”, το οποίο αφιέρωσαν στη μνήμη του το 1997. Το όραμα του ήταν μεγαλεπήβολο, δημιουργώντας την Deathlike silence που θα κυκλοφορούσε άλμπουμ που πραγματικά θα πίστευε, ανοίγοντας τη Helvete, που ήταν πολλά παραπάνω από ένα ακόμα δισκοπωλείο. Ήταν το σημείο συνάντησης των ανήλικων μουσικών της νορβηγικής σκηνής, οι οποίοι στα μάτια του είχαν τον καθοδηγητή τους. Και κοίταζε το black metal ως παγκόσμιο φαινόμενο, φτάνοντας στο σημείο να έχει ένα παγκόσμιο χάρτη πάνω από το γραφείο του όπου και έβαζε σημάδι στις χώρες με τις οποίες είχε επαφές μέσω αλληλογραφίας. Εφάρμοζε τη βασική αρχή που έκανε το black metal σπουδαίο κίνημα εκείνη την εποχή: Θα πρέπει να είσαι ιδιότυπος και να μη μοιάζεις με κανέναν άλλο ώστε να έχεις λόγο ύπαρξης. Η αναφορά του Satyr σε αυτή την προτροπή που του είχε δώσει στην πρόσφατη συναυλία των SATYRICON στο Floyd, δείχνει πόσο εκτιμάται ακόμα και σήμερα πόσο σημαντική ήταν αυτή η στάση του στην πορεία και εξέλιξη όλων αυτών των συγκροτημάτων.
Το νορβηγικό black metal κιθαριστικό riffing οφείλει τα πάντα πρώτα στον Euronymous και δευτερευόντως στον Snorre Ruch, ο οποίος συνδιαμόρφωσε μαζί τους την τελική μορφή του “De mysteriis dom. Sathanas”. Αξιοποιώντας όλες τις χορδές της κιθάρας σε παίξιμο με την πένα σε μεγάλη ταχύτητα και κίνηση πάνω κάτω, δημιουργώντας ένα χαοτικό ηχητικό αποτέλεσμα που καθοριζόταν από τη θέση των δαχτύλων στην ταστιέρα. Αυτός ο αρχετυπικός τρόπος παιξίματος της κιθάρας καθόρισε τον νορβηγικό ήχο μαζί με το eerie υποβλητικό στυλ παιξίματος του Snorre. Μαζί συναντιόντουσαν τακτικά στα early 90s και από αυτή την αλληλεπίδραση τους προέκυψε το μουσικό σύμπαν του black metal. Από αυτό το δίδυμο βγήκε το λεγόμενο «σιδηροδρομικό riffing», που είναι η κυρίαρχη πατέντα riffoλογίας για όλες τις μπάντες, οι οποίες το εξέλιξαν στο μέγιστο βαθμό στην πορεία του χρόνου.
- ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΚΑΙ ΗΧΗΤΙΚΑ ΠΟΛΥΠΛΕΥΡΗ ΠΟΡΕΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ
Η πρώτη τους δεκαετία (1984-1994) είχε πολλές αλλαγές στο line up τους, γεγονός που καθόρισε την ηχητική των λίγων τραγουδιών που συνέθεσαν. Κι αυτό μεγεθύνεται αν αναλογιστεί κανείς ότι σε αυτή την περίοδο κυκλοφόρησαν μόλις ένα EP το 1987 (“Deathcrush”) και ένα full length άλμπουμ (“De mysteriis dom. Sathanas”). H ηχητική διαφοροποίηση που είχαν μεταξύ τους αυτές οι δύο κυκλοφορίες είναι τεράστια, όσο και τα επόμενα άλμπουμ μετά την επαναδραστηριοποίησή τους ύστερα από τη δολοφονία του ηγέτη τους, Euronymous, από τον μπασίστα τους και κινητήριο δύναμη των BURZUM, Varg Vikernes. Έτσι με τον Blasphemer, ο οποίος είναι χαρισματικός συνθέτης και τεχνικά τρομερός κιθαρίστας κατάφεραν να επεκτείνουν τη φήμη τους με μια σειρά τριών full length albums και ενός EP από το 1997 μέχρι το 2008. Οι πειραματισμοί στο δεύτερο μέρος του “Grand declaration of war”, δίσκου που κυκλοφόρησε το 2000, έχουν στιγματίσει την σκηνή σε τέτοιο βαθμό που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην αναθεωρητική κατεύθυνση ολόκληρου του κινήματος. Ετσι κατάφεραν να είναι επίκαιροι και να στιγματίζουν μια ολόκληρη εποχή όπως συνέβη το 2007 με το “Ordo ad chao”. Έτσι κατάφεραν να μην καταντήσουν ως μια ρετρολαγνική μπάντα που αναπολεί το παρελθόν και καταντά να είναι καταδικασμένη να παίζει τα παλιά της κομμάτια στο διηνεκές. Και γιατί το κατάφεραν αυτό; Το ερώτημα αυτό έθεσα στην έντυπη έκδοση του Rock Hard πριν 18 χρόνια στο πλαίσιο μιας συνέντευξης που είχαμε με τον, τότε, υπεύθυνο της Season Of Mist μέσω της οποίας κυκλοφορούσαν τους δίσκους τους από το 2000. Την απάντηση μου έδωσε η Μαριλένα Σμυρνιώτη: Δεν είναι απλά μια μπάντα, αλλά έχουν τα χαρακτηριστικά ενός συστήματος με μαθηματικούς όρους! Γι’ αυτό και έχουν αντέξει όλα αυτά τα χρόνια με τόσες αλλαγές στο line up τους.
- O HELLHAMMER ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ Ο ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ BLACK METAL DRUMMER
Από το 1988 που μπήκε στη μπάντα ξεχώρισε με το ιδιότυπο στυλ παιξίματος του, το οποίο συνδυάζει εκρηκτικότητα, απρόσμενα ξεσπάσματα στα πιατίνια, δίκαση και γυρίσματα που δεν μπορούσε κανείς άλλος να φανταστεί στη μαυρομεταλλική σκηνή. Στην πορεία του χρόνου και όταν ο ήχος τους γινόταν πιο πειραματικός, προσέθεσε σε αυτή την εξίσωση καταιγιστικών ρυθμών και τις φράσεις, δημιουργώντας εξωπραγματικά αποτελέσματα με κορυφαίο το “Crystallized pain in deconstruction” (2000). Σημείο αναφοράς είναι ο εντυπωσιακά πομπώδης ήχος των drums στην ηχογράφηση του “De mysteriis dom. Sathanas” στην αίθουσα του συναυλιακού χώρου κλασικής μουσικής, Grieghallen στο Bergen το 1992. Μάλιστα έχει παραδεχτεί on camera ότι όταν μιξάραν τον δίσκο και μείωνε ο παραγωγός του δίσκου, Pytten, την ένταση των τυμπάνων, εκείνος ανέβαζε τη στάθμη στην κονσόλα όταν γυρνούσαν την πλάτη τους. Του χρωστάμε πολλά γι’ αυτή την επιλογή, όπως και για την αθέτηση της υπόσχεσης στους γονείς του Euronymous για σβήσιμο των ευφάνταστων μπασογραμμών του δολοφόνου του, Varg Vikernes.
- ΠΡΩΤΗ ΠΕΤΥΧΗΜΕΝΗ ROCK ΜΠΑΝΤΑ ΤΗΣ ΝΟΡΒΗΓΙΑΣ
Η νορβηγική μουσική σκηνή δεν είχε καμμία πετυχημένη μπάντα με rock ενορχήστρωση. Η μικρή αυτή χώρα ήταν γνωστή στο εξωτερικό σε μουσικό επίπεδο μόνο για τον κλασικό συνθέτη Grieg και για τους pop ήρωες A-HA. Εξαιτίας τους ξεκίνησε το black metal ταξίδι της χώρας, η οποία αγκάλιασε ένα είδος που στην πρώτη γενιά του νορβηγικού black metal είχε να επιδείξει και γεγονότα παραβατικότητας. Σε άλλη χώρα θα είχαν θαφτεί όλοι αυτοί οι εμπνευσμένοι μουσικοί και το black metal θα είχε αντιμετωπιστεί ως μουσικό εξάμβλωμα. Όμως έγινε το ακριβώς αντίθετο, φτάνοντας στο σημείο η νορβηγική τηλεόραση να προβάλει σε ζώνη μεγάλης θεαματικότητας μια ειδική live εκτέλεση του “Freezing moon” σχεδιασμένη για την τηλεόραση. Ο λόγος; Γιατί απλά είναι το πιο γνωστό μαυρομεταλλικό κομμάτι που το ξέρουν οι πάντες πλέον, καθιστώντας το κλασικό όσο το “Paranoid” των BLACK SABBATH και το “Smoke on the water” των DEEP PURPLE. Τα άπειρα ντοκιμαντέρ που έχουν γυριστεί σε νορβηγικό έδαφος για την ιστορία τους με όλα τα παραλειπόμενα της πρώτης τους δεκαετίας το αποδεικνύει. Ακόμα και χολιγουντιανή ταινία έχει γυριστεί με τόση επιτυχία, που τους γιγάντωσε παγκοσμίως και τους έκαναν αποδεκτούς απ’ όλο το φάσμα της μουσικής.
- Η ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΣΤΙΣ ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ ΤΟΥΣ
Διαχρονικά οι εμφανίσεις των Νορβηγών χαρακτηρίζεται από την απόκοσμη ατμόσφαιρα που υπάρχει διαχρονικά, παρά τις πολλές αλλαγές στο line up τους. Από τις μυθικές συναυλίες τους με τον Dead το 1990 μέχρι και σήμερα, καταφέρνουν να περάσουν το στίγμα τους με μοναδικό τρόπο, που ελάχιστα σχήματα του είδους έχουν καταφέρει και μάλιστα με αδιάλειπτο τρόπο από το 1997! Από τις γουρουνοκεφαλές που εισήγαγε ο Dead, το εκρηκτικό παίξιμο του Hellhammer στα τύμπανα μέχρι την υποβλητική σκηνική τους παρουσία, οι MAYHEM ήταν ανέκαθεν σημεία αναφοράς και πρωτοπορίας. Δεν είναι τυχαίο ότι στην πορεία του χρόνου το κοινό που πηγαίνει στις συναυλία τους διευρύνεται και εκτός των στενών μαυρομεταλικών ορίων. Ελάχιστα σχήματα του black metal έχουν καταφέρει να είναι αποδεκτά από τους οπαδούς του συνόλου του σκληρού ήχου. Και το κατάφεραν χωρίς εκπτώσεις και εμπορικές κινήσεις ακόμα και όταν πειραματίζονταν στο “Grand declaration of war” (2000).
Η συναυλιακή σχέση τους με τη χώρα μας έχει ξεκινήσει από το 1990 όταν και ήταν καλεσμένοι της εγχώριας μαυρομεταλικής σκηνής, αλλά δεν ήρθαν ποτέ γιατί μπήκαν σε λάθος τρένο. Η τωρινή τους σύνθεση είναι σταθερή εδώ και 14 χρόνια και είναι η πιο πολύχρονη από όλες όσες είχαν στην 42χρονη πορεία τους. Αυτό το γεγονός αποτελεί εγγύηση για τους οπαδούς τους, που έχουν πολλαπλασιαστεί συγκριτικά με το παρελθόν. Αυτό έχει αναγκάσει τους διοργανωτές να κλείνουν συναυλιακούς χώρους μεγαλύτερης χωρητικότητας από όσους τους φιλοξενούσαν μέχρι και το 2010! Δεν υπάρχει περίπτωση οπαδός τους να μη δηλώσει το παρόν σε μια ακόμα εμφάνιση τους και είμαι προσωπικά μια τέτοια περίπτωση, έχοντας πάει σε όλες τις εμφανίσεις τους στην Αθήνα από το Woodstock του 1999 μέχρι την, προ διετίας, χορταστική τους εμφάνιση στο Golden R Festival για τα 40 χρόνια πορείας τους. Κάθε φορά που τους βλέπω είναι σαν τους βλέπω πρώτη φορά, όντας ενθουσιασμένος που συνεχίζουν να μας απασχολούν τόσο δισκογραφικά όσο και σε επίπεδο συναυλιών. Και δεν είμαι ο μόνος που το έχει κάνει αυτό, από τη στιγμή που κάθε συναυλία τους είναι ξεχωριστή τόσο σε setlist, όσο και σε απόδοση. Γι’άλλη μια φορά θα είμαστε εκεί και η παρουσία και των UNLEASHED την καθιστά εγγύηση για μια βραδιά που θα παρασυρθούμε στη δίνη και των δύο αυτών σπουδαίων γκρουπ.
Μην τους χάσετε!
Λευτέρης Τσουρέας
