Λίγα ονόματα στη μεταλλική σκηνή φέρουν το βάρος της συνέπειας όσο οι PRIMORDIAL. Για πάνω από τρεις δεκαετίες, οι Ιρλανδοί έχουν μείνει πιστοί στο καλλιτεχνικό τους όραμα και δεν έκαναν ποτέ, ούτε ένα βήμα προς τα πίσω. Είναι, ίσως, μία από τις πιο καλλιτεχνικά ακέραιες μπάντες που υπήρξαν ποτέ στο metal, ένα σχήμα που προτίμησε πάντα να χτίζει το δικό του, αναγνωρίσιμο ύφος, παρά να κυνηγάει τάσεις.
Ξεκίνησαν μέσα από τη σκοτεινή μήτρα του black ήχου, αλλά ποτέ δεν περιορίστηκαν στα στενά όρια αυτού του ήχου. Τουναντίον, πολύ γρήγορα έσπασαν τα στεγανά και εμπλούτισαν τον ήχο τους με διάφορα στοιχεία, δίνοντας μορφή σε ένα ιδιόμορφο κράμα που απομακρύνθηκε από το ωμό, παγωμένο σκοτάδι και συνέκλινε σε κάτι πιο πομπώδες, πιο θεατρικό, και αναμφίβολα πιο επικό.
Ο Α.Α. Nemtheanga, με τη μοναδική, θεατρική φωνή του, και ο Ciarán MacUiliam, με τις κιθαριστικές γραμμές που παραπέμπουν τόσο στην κέλτικη παράδοση όσο και στη μεγαλοπρέπεια των BATHORY, κυρίως της μετά “Blood Fire Death” εποχής ή των πρώτων MANOWAR, έχτισαν έναν ήχο που δεν ανήκει πουθενά αλλού, παρά μόνο στους ίδιους.
Οι στίχοι τους αντλούν θέμα κυρίως από την ιρλανδική ιστορία, τη μυθολογία και την σχέση με την έννοια της πατρίδας και του έθνους. Στοχασμοί πάνω στην πτώση αυτοκρατοριών, στην προδοσία, στην αντοχή του ανθρώπου απέναντι στην ιστορία και άλλα ακόμη, ντύνονται ιδανικά από τη μοναδική μουσική της μπάντας και καταφέρνουν να συγκινούν.
Οι PRIMORDIAL έχουν συμπληρώσει εδώ και καιρό τα τριάντα χρόνια δισκογραφικής παρουσίας και δέκα στούντιο άλμπουμ που βρίθουν στιγμών που κόβουν την ανάσα. Παρακάτω θα επιχειρήσουμε να δώσουμε – σε χρονολογική σειρά – δέκα στιγμές που πιστεύουμε πως αποτυπώνουν αυτή την αύρα μεγαλείου και ανάτασης που χαρακτηρίζει τη μουσική των Ιρλανδών, αδημονώντας να ακούσουμε κάποιες από αυτές την Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου 2026, πρώτη μέρα του Rock Hard Festival Greece.
- “Gods to the Godless” (“Spirit the Earth Aflame”, 2000)
Το κομμάτι που σηματοδότησε την αρχή της μετάβασης στον ήχο της μπάντας. Ενώ οι πρώτοι δίσκοι των PRIMORDIAL κινούνταν ακόμα στα όρια του black metal, το “Gods to the Godless” εισάγει για πρώτη φορά με τόση καθαρότητα το πομπώδες, θεατρικό στοιχείο που θα γινόταν αργότερα η ταυτότητα της μπάντας. Ο στίχος μιλά για την πολιτισμική καταστροφή και τη βίαιη υποταγή, γραμμένο από την οπτική ενός αδίστακτου κατακτητή και η μουσική ακολουθεί με αργά, μεγαλειώδη riffs, που κλιμακώνονται σταδιακά προς μια αίσθηση θριάμβου. Είναι το σημείο όπου η μπάντα αρχίζει να απομακρύνεται από το παρελθόν της και να καλωσορίζει μουσικά αυτό που έπεται.
- “Sons of the Morrigan” (“Storm Before Calm”, 2002)
Το “Gods to the Godless” έκανε την αρχή και εδώ έχουμε τη συνέχεια. Εμπνευσμένο εν μέρει από παλιά ιρλανδική ποίηση γύρω από το αρχαίο Ιρλανδικό κείμενο Táin Bó Cúailnge και το αρχαίο αλφάβητο Ogham, το κομμάτι αφηγείται έναν πολεμιστή στο τέλος της ζωής του που ξαναβρίσκει το πνεύμα της μάχης πριν παραδοθεί στους θεούς. Στην ιρλανδική μυθολογία, η Μόριγκαν είναι θεά του πολέμου, της μοίρας και του θανάτου. Οι «Γιοι της Μόριγκαν» συμβολίζουν τους πολεμιστές που είναι δεμένοι με τις δυνάμεις της και δίνουν το όνομά τους σε ένα κομμάτι, κυριολεκτικά έπος. Μακρόσυρτο, καλπάζον, με μια μελαγχολική κελτική μελωδικότητα που κουβαλά μέσα του και το ήδη διαμορφούμενο επικό στοιχείο της μουσικής τους.
- “The Coffin Ships” (“The Gathering Wilderness”, 2005)
Ίσως το πιο συγκλονιστικό κομμάτι σε όλη τη δισκογραφία τους, και σίγουρα το πιο συναισθηματικά φορτισμένο. Ο τίτλος αναφέρεται στα λεγόμενα “coffin ships”, τα υπερφορτωμένα, ετοιμόρροπα πλοία που μετέφεραν εκατοντάδες χιλιάδες Ιρλανδούς στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού, κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Λιμού (An Gorta Mór, 1845-1852), πολλοί από τους οποίους δεν επιβίωσαν καν το ταξίδι. Το κομμάτι είναι ένας θρήνος και ταυτόχρονα ένας φόρος τιμής σε αυτούς τους ανθρώπους που έφυγαν εκείνη την περίοδο. Αργό και βαρύ, συγκινεί με το ιδιαίτερο συναισθηματικό του βάρος. Το μεγαλείο εδώ είναι περισσότερο τραγικό, παρά θριαμβευτικό. ΕΠΟΣ!
- “Empire Falls” (“To the Nameless Dead”, 2007)
Το πιο ανθεμικό κομμάτι της μπάντας, και αναμφίβολα ένα από τα καλύτερα που έχουν γράψει ποτέ. Ανοίγει το 6ο άλμπουμ της μπάντας, “To the Nameless Dead”, με έναν ήχο που παντρεύει τους μεταγενέστερους BATHORY με πιο κλασικομεταλλάδικες επιρροές, με riffs που κλιμακώνονται αργά, αλλά σταθερά, προς μια κορύφωση αδιαπραγμάτευτου μεγαλείου. Στιχουργικά, το κομμάτι διαπραγματεύεται την αναπόφευκτη πτώση κάθε αυτοκρατορίας και κάθε ιδεολογίας, κάνοντας μια καθολική παρατήρηση πάνω σε μια τάση που έχει επαναληφθεί πολλές φορές στην ιστορία. Δεν είναι τυχαία και το κομμάτι που εδώ και πολλά χρόνια, τις περισσότερες φορές, κλείνει τα show τους.
- “Gallows Hymn” (“To the Nameless Dead”, 2007)
Αν το “Empire Falls” είναι η θριαμβευτική όψη του δίσκου, το “Gallows Hymn” είναι η ελεγειακή του πλευρά, και αναμφίβολα περιέχει μια από τις πιο όμορφες κλιμακώσεις που έχει συνθέσει η μπάντα. Μιλά για την αγωνία που μπορεί να έχει κάποιος που αγωνίζεται για έναν σκοπό ή πίστη, ενώ βαθιά μέσα του υποψιάζεται ότι αυτός ο αγώνας μπορεί να είναι μάταιος. Η μουσική κλιμακώνεται παράλληλα με το περιεχόμενο των στίχων. έτσι ώστε να φτάσει σε ένα σημείο συναισθηματικής φόρτισης.
- “Bloodied Yet Unbowed” (“Redemption at the Puritan’s Hand”, 2011)
Και μιας και αναφερόμασταν σε κλιμακώσεις, εδώ έχουμε ακόμα μία και ενδεχομένως πιο συγκινητική από την προηγούμενη που αναφέρθηκε παραπάνω. Αργό και ήρεμο ξεκίνημα, που σταδιακά καταλήγει σε μια επική καταιγίδα περίπου στη μέση του κομματιού, με το blastbeat του Simon O’Laoghaire. Το συγκεκριμένο είναι πραγματικά ένα πανέμορφο κομμάτι, στο οποίο ακούμε και μια από τις πιο παθιασμένες ερμηνείες του Nemtheanga. Από στιχουργικής άποψης, το κομμάτι είναι ένας ύμνος στην ανυπακοή και στο ψυχικό σθένος, που μέσα από τις προσωπικές αξίες οδηγούν στο να παραμένεις ασυμβίβαστος. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι και μια ωδή στην πεμπτουσία αυτής της μπάντας, της οποίας η καλλιτεχνική πορεία εξελίχθηκε με γνώμονα τα παραπάνω.
- “Death of the Gods” (“Redemption at the Puritan’s Hand”, 2011)
Στο κλείσιμο του “Redemption at the Puritan’s Hand”, που παρεμπιπτόντως είναι και μια από τις πιο επικές στιγμές της μπάντας, οι Ιρλανδοί επανέρχονται στη θεματική του προηγούμενού τους δίσκου. Με αφετηρία τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία και μέσω αλληγοριών, αναφέρονται άμεσα στον θάνατο μιας δημοκρατίας και στις κυβερνώσες ελίτ που αγνοούν τη βούληση του λαού. Οι θεοί και οι αυτοκρατορίες φθίνουν κατά τη διάρκεια ενός μελαγχολικού και εξαιρετικά κομματιού που κλιμακώνεται κι αυτό. Στο τέλος του αφήνει κυριολεκτικά τον ακροατή συναισθηματικά εξαντλημένο. Αν μη τι άλλο αντάξιο σαν φινάλε για έναν δίσκο που ο ίδιος ο frontman της μπάντας αποκάλεσε ως “δίσκο θανάτου”.
- “Where Greater Men Have Fallen” (“Where Greater Men Have Fallen”, 2014)
ΕΠΟΣ! Τόσο απλά. Το ομώνυμο εναρκτήριο του 8ου δίσκου των PRIMORDIAL είναι μια από τις πιο επικές στιγμές που έχουν γράψει. Εμβατηριακά τύμπανα και δυναμικά riffs παρασέρνουν τον ακροατή από την αρχή με τον καλπασμό τους. Το κομμάτι είναι αφιερωμένο και πραγματεύεται τη σκληρή πραγματικότητα της ανθρώπινης θνητότητας. Όσο ισχυροί, γενναίοι ή ένδοξοι κι αν υπήρξαν κάποτε άνθρωποι, ηγεμόνες ή ολόκληροι πολιτισμοί, όλοι τελικά υποκύπτουν στον χρόνο, μιας και η ζωή έχει πεπερασμένη διάρκεια.
- “Wield Lightning to Split the Sun” (Where Greater Men Have Fallen, 2014)
Το κομμάτι αυτό είναι μια απόλυτα εκστατική στιγμή καθαρής ανατριχίλας, η οποία κλείνει αριστουργηματικά το “Where Greater Men Have Fallen”. Μια μελαγχολική, υπνωτική σύνθεση που μέσα από τις μελωδίες της μπορεί να μιλήσει κατευθείαν στην ψυχή του ακροατή. Εδώ οι Ιρλανδοί αφήνουν στην άκρη την ιστορία και την πολιτική για να μιλήσουν για κάτι πιο πρωτόγονο: την επιθυμία να λατρέψει κανείς την φύση και το τι τον περιβάλλει. Το βουνό, τον κεραυνό, τον ήλιο, να αφήσει το ζώο μέσα του να κυνηγήσει ελεύθερο, να ουρλιάξει στο φεγγάρι, να επιστρέψει τελικά στη γη που τον γέννησε. Απλά συγκλονιστικό!
- “Victory Has 1000 Fathers, Defeat Is an Orphan” (“How It Ends”, 2023)
Το κλείσιμο του πιο πρόσφατου άλμπουμ τους δανείζεται τον τίτλο του από ένα παλιό γνωμικό το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί ανά τους αιώνες, από τις αναφορές του Λατίνου ιστορικού Τάκιτου, το ημερολόγιο του διπλωμάτη, πολιτικού και γαμπρού του Benito Mussolini, Galeazzo Ciano, μέχρι και την περίφημη ομιλία του John F. Kennedy σχετικά με την αποτυχία της εισβολής στον Κόλπο των Χοίρων. Η νίκη έχει πάντα χιλιάδες πατέρες ενώ η ήττα μένει ορφανή και όλοι σπεύδουν να καρπωθούν οτιδήποτε μπορούν από μια επιτυχία, ενώ στην αποτυχία όλοι κρατούν τις αποστάσεις τους. Ακόμα μια πανέμορφη επική στιγμή της μπάντας που μαγεύει μετά το ρεφραίν με το σχεδόν χορευτικό κέλτικο μοτίβο της.
Θανάσης Μπόγρης
